Wtorek, 17 lis 6 °C Jakość powietrza: Dobra Na antenie
Menu dostępności (CTRL+U)
Zmień kontrast
Podświetl linki
Zatrzymaj animacje
Powiększ tekst
Szerokość tekstu
Wysokość linii
Resetuj ustawienia

Radiowy WOS: o Trybunale Konstytucyjnym

Zamach na TK czy "tylko" poprawianie ustawy i politycznego zwyczaju zepsutego przez poprzedników? Trwa spór o kształt Trybunału Konstytucyjnego. Dlaczego ta instytucja jest tak ważna?

Radiowy WOS: o Trybunale Konstytucyjnym
Fot. Wikipedia

Trybunał  Konstytucyjny stoi na straży zgodności ustaw i innych aktów prawnych z konstytucją.

Oznacza to, że Trybunał Konstytucyjny sprawdza, czy prawo, które rządzący chcą wprowadzić w życie, nie łamie, nie narusza bądź nie ogranicza praw, swobód i wolności, które daje nam - obywatelom - najważniejsza ustawa, czyli Konstytucja, nazywana też ustawą zasadniczą. Kontrola Trybunału nad prawodawstwem ma służyć temu, aby politycy - czy to świadome, czy nieświadomie - nie konstruowali prawa, które stoi z nią w sprzeczności. Dlatego Trybunał można nazwać swego rodzaju "bezpiecznikiem" demokracji i im dalej mu od konkretnej politycznej siły, tym lepiej dla nas wszystkich.

Niedawno Trybunał badał na przykład, czy likwidacja OFE była zgodna z konstytucją. Wcześniej zajmował się tak zwaną "ustawą zabużańską", czyli prawem, na mocy którego Polacy, którzy stracili mienie na dawnych Kresach Wschodnich włączonych do Związku Radzieckiego, dostali odszkodowania. A teraz sprawdza - między innymi - ustawę o prawach osób całkowicie ubezwłasnowolnionych i o zasadach umieszczania ich w domach opieki społecznej.

A jakie mogą być konsekwencje wyroku Trybunału Konstytucyjnego?

Trybunał może uchylić wadliwą ustawę w całości lub w części. Może też nakazać posłom poprawienie źle skonstruowanych przepisów.

Wyroki Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne. Nie zawsze tak było. Jeszcze w latach 90 Sejm mógł większością kwalifikowaną orzeczenie Trybunału odrzucić, teraz musi dostosować do niego prawo.

TK zajmuje się tysiącami spraw. W najważniejszych orzeka w pełnym składzie, w tych mniej ważnych w składzie trzyosobowym.

Jak skonstruowany jest Trybunał Konstytucyjny i kto w nim zasiada?

W Trybunale Konstytucyjnym zasiada 15 sędziów. Są wybierani do tego grona przez Sejm.

Powinni wyróżniać się wybitną wiedzą prawniczą i nienaganną postawą etyczną. Ich kadencja trwa 9 lat - właśnie po to, żeby zapewnić polityczny pluralizm, bo każdy kolejny parlament głosami rządzącej większości wybiera "swoich" sędziów.

Stąd w jednym składzie Trybunału zasiadają prawnicy wybrani przez różne składy parlamentarne. Ma to gwarantować zróżnicowanie poglądów, bo przecież sędziowie, jak wszyscy, je mają, a sprawy, którymi się w Trybunale zajmują, często się z polityką wiążą.

Ma to też dawać sędziom Trybunału Konstytucyjnego gwarancję, że nie zależą od tego, kto aktualnie rządzi, ktokolwiek by to nie był.

"Poskarżyć" się Trybunałowi mogą też obywatele.

Każdy, kto uważa, że jego wolności lub prawa wynikające z Konstytucji zostały naruszone na przykład przez decyzję sądu, decyzję administracji państwowej lub obowiązujące prawo, może złożyć w TK wniosek o zajęcie się jego sprawą. Mogą to też robić partie polityczne, grupy obywateli, organizacje pracodawców, Rzecznik Praw Obywatelskich, kościoły i związki wyznaniowe, prezydent, premier, posłowie i senatorowie.

Trybunał obraduje i ma siedzibę w Warszawie, a od lat ma też znakomitą krakowską i małopolską reprezentację.

W obecnej kadencji wiceprezesem jest tarnowianin Stanisław Biernat, a w TK zasiadają też krakowianie Stanisław Rymar i Piotr Tuleja.  A pierwszym prezesem TK był wybitny krakowski prawnik, profesor Andrzej Zoll.

(Daniela Motak/dr)

Trybunał  Konstytucyjny stoi na straży zgodności ustaw i innych aktów prawnych z konstytucją.

Oznacza to, że Trybunał Konstytucyjny sprawdza, czy prawo, które rządzący chcą wprowadzić w życie, nie łamie, nie narusza bądź nie ogranicza praw, swobód i wolności, które daje nam - obywatelom - najważniejsza ustawa, czyli Konstytucja, nazywana też ustawą zasadniczą. Kontrola Trybunału nad prawodawstwem ma służyć temu, aby politycy - czy to świadome, czy nieświadomie - nie konstruowali prawa, które stoi z nią w sprzeczności. Dlatego Trybunał można nazwać swego rodzaju "bezpiecznikiem" demokracji i im dalej mu od konkretnej politycznej siły, tym lepiej dla nas wszystkich.

Niedawno Trybunał badał na przykład, czy likwidacja OFE była zgodna z konstytucją. Wcześniej zajmował się tak zwaną "ustawą zabużańską", czyli prawem, na mocy którego Polacy, którzy stracili mienie na dawnych Kresach Wschodnich włączonych do Związku Radzieckiego, dostali odszkodowania. A teraz sprawdza - między innymi - ustawę o prawach osób całkowicie ubezwłasnowolnionych i o zasadach umieszczania ich w domach opieki społecznej.

A jakie mogą być konsekwencje wyroku Trybunału Konstytucyjnego?

Trybunał może uchylić wadliwą ustawę w całości lub w części. Może też nakazać posłom poprawienie źle skonstruowanych przepisów.

Wyroki Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne. Nie zawsze tak było. Jeszcze w latach 90 Sejm mógł większością kwalifikowaną orzeczenie Trybunału odrzucić, teraz musi dostosować do niego prawo.

TK zajmuje się tysiącami spraw. W najważniejszych orzeka w pełnym składzie, w tych mniej ważnych w składzie trzyosobowym.

Jak skonstruowany jest Trybunał Konstytucyjny i kto w nim zasiada?

W Trybunale Konstytucyjnym zasiada 15 sędziów. Są wybierani do tego grona przez Sejm.

Powinni wyróżniać się wybitną wiedzą prawniczą i nienaganną postawą etyczną. Ich kadencja trwa 9 lat - właśnie po to, żeby zapewnić polityczny pluralizm, bo każdy kolejny parlament głosami rządzącej większości wybiera "swoich" sędziów.

Stąd w jednym składzie Trybunału zasiadają prawnicy wybrani przez różne składy parlamentarne. Ma to gwarantować zróżnicowanie poglądów, bo przecież sędziowie, jak wszyscy, je mają, a sprawy, którymi się w Trybunale zajmują, często się z polityką wiążą.

Ma to też dawać sędziom Trybunału Konstytucyjnego gwarancję, że nie zależą od tego, kto aktualnie rządzi, ktokolwiek by to nie był.

"Poskarżyć" się Trybunałowi mogą też obywatele.

Każdy, kto uważa, że jego wolności lub prawa wynikające z Konstytucji zostały naruszone na przykład przez decyzję sądu, decyzję administracji państwowej lub obowiązujące prawo, może złożyć w TK wniosek o zajęcie się jego sprawą. Mogą to też robić partie polityczne, grupy obywateli, organizacje pracodawców, Rzecznik Praw Obywatelskich, kościoły i związki wyznaniowe, prezydent, premier, posłowie i senatorowie.

Trybunał obraduje i ma siedzibę w Warszawie, a od lat ma też znakomitą krakowską i małopolską reprezentację.

W obecnej kadencji wiceprezesem jest tarnowianin Stanisław Biernat, a w TK zasiadają też krakowianie Stanisław Rymar i Piotr Tuleja.  A pierwszym prezesem TK był wybitny krakowski prawnik, profesor Andrzej Zoll.

(Daniela Motak/dr)

Najpopularniejsze

  • Policja wyjaśnia: żaden funkcjonariusz krakowskiej komendy miejskiej nie został wysłany do Warszawy

    Radio Kraków

  • Msza w intencji sprawcy zamachu w Krakowie. Bazylika Mariacka wydała oświadczenie

    Krzysztof Orski, Gabriela Koziara

  • Mieszkańcy tarnowskiego Krzyża nie chcą krematorium. Odwołali się do wojewody

    Jakub Sajdak

  • „Róg starszych posterunkowych Jakuba Kulika i Artura Morańskiego”. Krakowianie dziękują bohaterom

    Julia Kawa

  • Nowe informacje o stanie zdrowia strażaka, który osłonił żonę przed kulą. Strażacy zbierają na leczenie

    Magdalena Zbylut-Wiśniewska

  • Duży pożar w Giebułtowie. Ogień opanowany, akcja straży zakończona

    Radio Kraków

Najnowsze

  • Tunel na zakopiance będzie zamknięty w obu kierunkach. Kierowcy pojadą objazdem

  • Sejm uczcił minutą ciszy ofiary strzelaniny w Krakowie

  • Kraków wstrzymuje przygotowania do budowy metra. W budżecie na 2027 rok ani złotówki

  • Andrzej Guła (Alarm Smogowy) ostro o wiceprezydencie Krakowa: „Czyj interes reprezentuje pan Hoffman?”

  • Sponsorowane
    Sponsorowane

    Kosmetyki do pielęgnacji ciała, twarzy i nie tylko - jak wybrać odpowiednie?

  • Władze Krakowa uhonorują w środę medyków niosących pomoc po zamachu