Immunitet budzi emocje szczególnie wtedy, gdy pojawia się w głośnych sprawach karnych — tak jak po śmiertelnym wypadku pod Olkuszem, w związku z którym Sąd Najwyższy uchylił immunitet prokurator Magdalenie Z. Dla jednych jest symbolem nierówności wobec prawa, dla innych koniecznym zabezpieczeniem niezależności sędziów i prokuratorów. O tym, gdzie przebiega granica między ochroną państwa a społecznym poczuciem sprawiedliwości, mówił w Radiu Kraków dr hab. Szymon Tarapata z Uniwersytetu Jagiellońskiego.
- Immunitet ma chronić niezależność osób wykonujących ważne funkcje publiczne, zwłaszcza sędziów i prokuratorów.
- Uchylenie immunitetu wymaga wcześniejszego zgromadzenia materiału dowodowego w postępowaniu karnym.
- Procedura jest czasochłonna również dlatego, że osoba objęta immunitetem ma pełne prawo do obrony.
- Zdaniem prof. Tarapaty ograniczanie immunitetów w obecnej sytuacji politycznej może być ryzykowne.
- Dyskusja o immunitetach wiąże się z szerszym sporem dotyczącym praworządności i niezależności wymiaru sprawiedliwości.
Posłuchaj rozmowy Patryka Kubiaka z Szymonem Tarapatą.
Immunitet jako ochrona niezależności państwa
Immunitet – jak tłumaczy dr hab. Szymon Tarapata z Uniwersytetu Jagiellońskiego – nie jest przywilejem mającym chronić konkretną osobę przed odpowiedzialnością, ale mechanizmem zabezpieczającym niezależność funkcjonariuszy publicznych wykonujących szczególnie wrażliwe zadania. Dotyczy to przede wszystkim sędziów i prokuratorów, którzy podejmują decyzje mogące mieć konsekwencje polityczne lub dotyczyć osób sprawujących władzę.
Rozmówca podkreśla, że bez takiej ochrony osoby wykonujące te zawody mogłyby być narażone na naciski albo odwet ze strony polityków czy innych wpływowych środowisk. Dlatego procedura pociągania ich do odpowiedzialności karnej została celowo utrudniona i obwarowana dodatkowymi gwarancjami.
Sąd Najwyższy uchylił immunitet prokurator Magdalenie Z. Chodzi o śmiertelny wypadek pod Olkuszem
Dlaczego uchylenie immunitetu trwa długo?
Sąd Najwyższy uchylił immunitet prokurator Magdaleny Z. w związku ze śmiertelnym wypadkiem drogowym pod Olkuszem. Rozmówca zwraca uwagę, że samo postępowanie immunitetowe jest jedynie fragmentem całej procedury karnej.
Zanim możliwe będzie wystąpienie o uchylenie immunitetu, śledczy muszą zgromadzić materiał dowodowy pozwalający uprawdopodobnić popełnienie czynu zabronionego. W praktyce oznacza to konieczność prowadzenia śledztwa, zabezpieczania dowodów i oczekiwania na ekspertyzy biegłych.
Najpierw musi się toczyć postępowanie karne i muszą zostać zgromadzone dowody uzasadniające przypuszczenie, że osoba chroniona immunitetem mogła popełnić czyn zabroniony. Dopiero wtedy można wystąpić o uchylenie immunitetu. W sprawach dotyczących wypadków drogowych często trzeba miesiącami czekać na opinie biegłych rekonstruujących przebieg zdarzenia
- wyjaśnia Szymon Tarapata.
Prokuratura tłumaczy decyzję ws. śmiertelnego potrącenia w Sienicznie
Rozmówca zwraca uwagę, że osoba objęta immunitetem ma pełne prawo do obrony i przedstawienia swojego stanowiska przed podjęciem decyzji przez sąd. Procedura wymaga więc zachowania szeregu formalnych gwarancji procesowych.
Jak zaznacza profesor Tarapata, nawet jeśli przepisy przewidują określone terminy na rozpoznanie wniosku o uchylenie immunitetu, w praktyce ich dotrzymanie bywa bardzo trudne. Wynika to właśnie z konieczności przeprowadzenia wszystkich wymaganych czynności proceduralnych:
Osoba, której dotyczy wniosek o uchylenie immunitetu, ma prawo do obrony i do zajęcia stanowiska w sprawie. Trzeba wykonać wszystkie kroki proceduralne, zanim Sąd Najwyższy podejmie decyzję. To naturalnie wydłuża całe postępowanie.
Czy immunitet w Polsce jest zbyt szeroki?
Profesor Tarapata przyznaje, że można prowadzić debatę o zakresie immunitetów, jednak – jego zdaniem – obecna sytuacja polityczna i silna polaryzacja społeczna wymagają ostrożności. Szczególnie dotyczy to prokuratorów, którzy mogą prowadzić postępowania wobec polityków.
Rozmówca obawia się, że zbyt daleko idące ograniczenie immunitetów mogłoby stworzyć ryzyko wykorzystywania prawa karnego do wywierania presji na osoby wykonujące ważne funkcje publiczne.
Prokurator może ścigać polityków, więc powinien mieć szeroką ochronę. Oczywiście będą sytuacje budzące emocje, bo takie osoby odpowiadają karnie później niż inni obywatele. Ale to jest cena ochrony niezależności organów ścigania
- mówi dr Tarapata.
Zbigniew Ziobro może stracić immunitet. Czyli właściwie co?
Gość Radia Kraków wskazuje, że dyskusja o immunitetach nie może być oderwana od szerszego kontekstu sporów dotyczących polskiego wymiaru sprawiedliwości i praworządności. Przypomina, że także status organów rozpatrujących sprawy immunitetowe bywa dziś przedmiotem kontrowersji prawnych i politycznych.
W jego ocenie to dodatkowy argument za ostrożnością przy ewentualnych zmianach przepisów dotyczących immunitetów:
Mamy dziś bardzo duże napięcia wokół praworządności i reform sądownictwa. Dlatego byłbym bardzo ostrożny wobec ograniczania immunitetów. Trzeba pamiętać, że ich celem jest ochrona niezależności osób wykonujących ważne funkcje publiczne.
