Polska gospodarka rośnie, wynagrodzenia są coraz wyższe, a poziom życia w ostatnich dwóch dekadach znacząco się poprawił. Mimo to miliony Polaków wciąż zmagają się z biedą, a coraz więcej pracujących wpada w drugi próg podatkowy. – Nawet w najbogatszych krajach na świecie niestety nie wszyscy równo z tego bogactwa korzystają – mówił na antenie Radia Kraków ekonomista Marek Zuber. Jego zdaniem skuteczna walka z ubóstwem powinna polegać przede wszystkim na tworzeniu możliwości samodzielnego zarabiania, a nie wyłącznie na przekazywaniu świadczeń pieniężnych.
Posłuchaj
Dlaczego duża część Polaków wciąż żyje w biedzie?
Rozpoczęcie kolejnej edycji Szlachetnej Paczki staje się okazją do dyskusji o skali ubóstwa w Polsce. Z jednej strony statystyki pokazują wzrost gospodarczy i rosnące wynagrodzenia, z drugiej – według przywołanych w rozmowie danych GUS około dwóch milionów Polaków żyje w skrajnej biedzie.
Ruszyła 26. edycja Szlachetnej Paczki. Tysiące osób łączą siły, by pomagać
Ekonomista Marek Zuber podkreślał na antenie Radia Kraków, że przyczyny ubóstwa są bardzo zróżnicowane. Wśród nich wymieniał problemy zdrowotne, trudności ze znalezieniem lub utrzymaniem zatrudnienia, zadłużenie po nieudanej działalności gospodarczej, a także dziedziczenie biedy.
– Mamy też całkiem sporo cały czas w Polsce osób, o których mówimy, że dziedziczą biedę, czyli pewne postawy, pewne zachowania wyniosły po prostu z domu – tłumaczył ekonomista.
Zwracał również uwagę, że nawet możliwość ogłoszenia upadłości konsumenckiej nie zawsze oznacza rozwiązanie problemów finansowych. Osoby, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej, często potrzebują znacznie szerszego wsparcia.
Polska dogania Europę, ale do unijnej średniej wciąż daleko
Według danych przywołanych podczas rozmowy zagrożenie ubóstwem lub wykluczeniem społecznym dotyczy około 15 procent mieszkańców Polski, podczas gdy średnia unijna wynosi 20,9 procent. Nie oznacza to jednak, że problem biedy można uznać za rozwiązany.
Marek Zuber zaznaczał, że ocena poziomu życia zależy od przyjętego wskaźnika. Sam wzrost PKB czy przeciętnego wynagrodzenia nie pokazuje rzeczywistej sytuacji wszystkich gospodarstw domowych.
– Możemy mieć całkiem wysokie przeciętne wynagrodzenie i bardzo dużą grupę osób, które zarabiają bardzo mało – podkreślał.
Ekonomista wskazywał na dane Eurostatu uwzględniające dochód rozporządzalny oraz strukturę gospodarstw domowych. Zgodnie z przywołanym przez niego wskaźnikiem poziom życia w Polsce poprawił się od wejścia do Unii Europejskiej ponad dwukrotnie.
– W 2004 roku byliśmy na poziomie 42% średniej unijnej – przypominał Zuber.
Obecnie, jak mówił, Polska osiąga około 80 procent unijnej średniej. To ogromny postęp, ale jednocześnie dowód, że dystans do bogatszych państw Europy nadal pozostaje znaczący.
Świadczenia pieniężne czy pomoc w znalezieniu pracy?
Jednym z tematów rozmowy była skuteczność państwowych programów pomocowych. Marek Zuber przyznał, że transfery socjalne, w tym program 800 plus, przyczyniły się do ograniczenia ubóstwa. Jego zdaniem nie powinny jednak być jedynym sposobem wspierania osób znajdujących się w trudnej sytuacji.
– Zawsze lepiej jest próbować stworzyć mechanizmy, które pozwalają człowiekowi samemu jakieś dochody mieć, czy próbować te dochody generować, niż dawać pieniądze wprost, co nie znaczy, że czasem nie jest to konieczne – mówił.
Ekonomista podkreślał, że bezpośrednia pomoc finansowa pozostaje niezbędna w przypadku osób chorych czy niezdolnych do pracy. Tam jednak, gdzie jest to możliwe, państwo powinno przede wszystkim wspierać aktywność zawodową i samodzielność ekonomiczną.
Drugi próg podatkowy coraz większym problemem dla klasy średniej
W rozmowie poruszono również kwestię niezmienianego od lat drugiego progu podatkowego, który wynosi 120 tysięcy złotych rocznego dochodu. Wraz ze wzrostem wynagrodzeń coraz więcej pracowników, w tym nauczycieli i pielęgniarek, może przekraczać tę granicę.
Zdaniem Marka Zubera brak waloryzacji progu oznacza w praktyce zwiększanie obciążeń podatkowych.
– Podatki w Polsce, jeżeli nie zmieniamy progu podatkowego, to podatki w Polsce rosną de facto – stwierdził.
Ekonomista wiązał tę sytuację między innymi ze stanem finansów publicznych. Państwo z jednej strony finansuje programy społeczne, z drugiej musi zapewnić odpowiednie wpływy do budżetu.
Czy podniesienie progu do 150 lub 180 tysięcy złotych mogłoby pobudzić gospodarkę? Zuber przyznał, że pozostawienie większej ilości pieniędzy w portfelach podatników mogłoby zwiększyć konsumpcję i inwestycje. Zastrzegł jednak, że nie zrekompensowałoby to w pełni utraconych wpływów podatkowych.
– To nie jest niestety jeden do jeden. Dlatego, tak jak powiedziałem, to jest zawsze wybór, co w danym momencie chcemy wspierać, co jest w danym momencie dla nas istotniejsze – wyjaśniał.
Pensje rosną, ale nie wszyscy odczuwają poprawę
Marek Zuber przypomniał również, że wzrost nominalnych wynagrodzeń nie zawsze przekłada się na zwiększenie siły nabywczej. Przykładem był okres wysokiej inflacji między połową 2022 a połową 2023 roku, kiedy przez około 12 miesięcy realne wynagrodzenia w Polsce spadały.
Od połowy 2023 roku sytuacja zaczęła się poprawiać, ale – jak zaznaczył ekonomista – dane o przeciętnych płacach nie odzwierciedlają doświadczeń wszystkich pracowników.
Zuber przekonywał, że mimo utrzymujących się nierówności i problemu ubóstwa bilans ponad dwóch dekad członkostwa Polski w Unii Europejskiej jest zdecydowanie pozytywny. Wzrost wynagrodzeń, poprawa warunków życia i rozwój systemu wsparcia społecznego ograniczyły skalę biedy.
Nie oznacza to jednak, że wszyscy Polacy w równym stopniu skorzystali z rozwoju gospodarczego.
– Co nie oznacza, że nie będziemy mieli takich osób, które żyją cały czas w biedzie. Nawet w najbogatszych krajach na świecie niestety nie wszyscy równo z tego bogactwa korzystają – podsumował ekonomista na antenie Radia Kraków.
