Co dzieje się z dzieckiem, gdy rodzice nie są w stanie zapewnić mu właściwej opieki? Wtedy może zostać objęte pieczą zastępczą, której zadaniem jest zapewnienie mu bezpieczeństwa i warunków do prawidłowego rozwoju. Nie zawsze oznacza to jednak umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej. Czym właściwie jest piecza zastępcza, kto może ją sprawować i dlaczego przy wyborze opiekunów tak ważny jest czas? Joanna Gąska rozmawia z adwokat Anetą Grabowską-Cyganek.
Posłuchaj rozmowy Joanny Gąski z Anetą Grabowską-Cyganek.
Piecza zastępcza ma zapewnić dziecku opiekę wtedy, gdy z różnych powodów nie mogą jej prawidłowo sprawować rodzice biologiczni. Jej podstawowym celem jest ochrona dobra dziecka i stworzenie mu bezpiecznych warunków do życia i rozwoju. Nie oznacza to jednak, że państwo od razu zastępuje rodzinę biologiczną inną rodziną. Zasadą pozostaje wychowywanie dziecka przez jego rodziców, a odebranie im bezpośredniej opieki jest rozwiązaniem stosowanym wtedy, gdy udzielane wcześniej wsparcie okazuje się niewystarczające.
Kiedy dziecko trafia do pieczy zastępczej?
Problemy w rodzinie nie oznaczają automatycznie, że dziecko zostanie z niej zabrane. W pierwszej kolejności rodzice mogą otrzymać pomoc, między innymi pracowników socjalnych. Dopiero gdy sytuacja jest poważna, a wsparcie nie przynosi rezultatu, konieczna może być ingerencja sądu.
Zdarzają się również sytuacje, w których sami rodzice przyznają, że nie są w stanie zapewnić dziecku właściwej opieki, i zwracają się o pomoc do odpowiednich instytucji lub sądu.
- Należy pamiętać, że zasadą jest, że dziecko ma być wychowywane zawsze w biologicznej rodzinie - mówi Aneta Grabowska-Cyganek.
Jednym z problemów obecnego systemu jest znalezienie w rodzinie dziecka osoby, która może przejąć nad nim opiekę. Jak tłumaczy Aneta Grabowska-Cyganek, dziadkowie nie zawsze są w stanie podjąć się tego zadania ze względu na wiek, stan zdrowia czy miejsce zamieszkania. Z kolei rodzeństwo może być niepełnoletnie albo – nawet po osiągnięciu pełnoletności – nie być jeszcze przygotowane do opieki nad dzieckiem.
W takich przypadkach konieczne staje się szukanie innych rozwiązań. Problemem jest jednak czas: osoby, które miałyby przejąć opiekę nad dzieckiem, muszą spełnić określone warunki i zostać zweryfikowane.
- Tu są bardzo też rygorystyczne warunki, które one muszą spełniać i które są poddawane tutaj weryfikacji przez sąd, co jest rozciągnięte w czasie, a tutaj czasami czasu nie ma - dodaje adwokat.
Co ma się zmienić?
Planowane zmiany mają zwiększyć możliwości znalezienia opieki dla dzieci, które nie mogą pozostać z rodzicami biologicznymi. Jednym z proponowanych rozwiązań jest nałożenie na gminy obowiązku aktywnego poszukiwania wśród krewnych osób, które mogłyby przejąć opiekę nad dzieckiem.
Pojawiają się jednak pytania o szczegóły nowych przepisów: jakie wymagania będą musieli spełnić krewni, czy część obecnych warunków zostanie złagodzona oraz czy za nowymi obowiązkami gmin pójdą dodatkowe pieniądze.
W przypadku dziecka, które nie może pozostać pod opieką rodziców, procedury mają bardzo konkretny wymiar. Trzeba znaleźć osobę zdolną zapewnić mu bezpieczeństwo, sprawdzić, czy spełnia wymagania, i podjąć decyzję dotyczącą dalszej opieki.
Dlatego jednym z najważniejszych wyzwań systemu pieczy zastępczej jest pogodzenie dwóch potrzeb: dokładnego sprawdzenia przyszłych opiekunów oraz możliwie szybkiego zapewnienia dziecku stabilnego miejsca.
