Jak opowiadać o pracy i rozumieć jej kontekst w różnych miejscach, dekadach i epokach?
Z prof. M. Kurkowską-Budzan rozmawia Ewa Szkurłat
W przestrzeniach muzealnych prezentowane są eksponaty, proponowane narracje, które często przekierowują uwagę publiczności. Np na produkt pracy, technologię produkcji, dzieje zakładu, jego właścicieli. Na Uniwersytecie Jagiellońskim od kilku lat działa zespół, który bada i analizuje pracę w historycznych kontekstach. Bo przecież jest ona inaczej postrzegana i zmienia się w kontekście doświadczania np. kryzysów ekonomicznych czy transformacji ustrojowej. Jej postrzeganie może też być narzucone przez instytucje, rządy czy narracje medialne. Świetnie ten proces pokazała prof Marta Kurkowska - Budzan z Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego, autorka książki "Pokolenie, któremu obiecano przyszłość. Historia (nie tylko) wałbrzyska".
Biografia rzeczy, cielesny wymiar pracy to element europejskiego dziedzictwa kulturowego.Praca fizyczna nie zniknęła, lecz zmieniła swój charakter – stając się mniej widoczną, bardziej fragmentaryczną i zepchniętą na margines dyskursu publicznego. "Ciało pracujące to nie tylko narzędzie produkcji, ale także jako nośnik pamięci, tożsamości i wiedzy." - pisze prof. M. Kurkowska-Budzan. W Wałbrzychu, mieście węgla i porcelany – czarnego i białego złota - te zmiany widać szczególnie wyraźnie. Po 1989 roku samo słowo „robotnik” w mowie potocznej zaczęło zsuwać się w stronę „robola”, a zawód, który był podstawą ich miejsca w świecie, stawał się dla wielu czymś wręcz wstydliwym i przemilczanym.
Nazwy wielu stanowisk pracy nic dziś nie mówią: rabunkarz, przeróbkarz, strzałowy, modelarz. Czy ktoś wie,czym się właściwie zajmowali?
"Ciało pracujące to nie tylko narzędzie produkcji, ale także nośnik pamięci,tożsamości i wiedzy". Biografię rzeczy i pracę w historycznych kontekstach bada prof. M. Kurkowska-Budzan z @IHistoriiUJ Więcej w sobotę po 15.30 w @RadioKrakow #nauka #historia pic.twitter.com/CZh8jsKry3
— ewa szkurlat (@EwaSzkurlat) September 2, 2026
Prof. Marta Kurkowska-Budzan działa w grupie [Lab]orans. Jest to interdyscyplinarna inicjatywa badawczo-dydaktyczna podjętą przez grupę pracowników naukowych Wydziału Historycznego UJ. Jak można przeczytać na stronie projektu: "praca jest jednym z najistotniejszych problemów społecznych i politycznych współczesnego świata. Łączy ona różne kwestie ważne dla toczonych obecnie debat, takie jak: nierówności społeczne, migracje, relacje państwo-jednostka, eksploatacja środowiska naturalnego. Punktem wyjścia dla działań podejmowanych w ramach grupy [Lab]orans są transformacje pracy i jej doświadczenia w ostatnich dwóch stuleciach. Ideą nam przyświecającą jest stworzenie przestrzeni dla dyskusji i refleksji nad skomplikowanym oraz nielinearnym przebiegiem tych przemian a także tworzonymi obecnie ich obrazami."
Grupa skupia przedstawicieli różnych dyscyplin i dziedzin wiedzy: antropologię, historię, muzealnictwo, socjologię, literaturoznawstwo.
