Infekcje wywołane przez wielolekooporne bakterie należą dziś do największych wyzwań współczesnej medycyny. Patogeny z grupy ESKAPE coraz częściej wymykają się antybiotykoterapii, pozostawiając lekarzy z ograniczonymi możliwościami leczenia. W takich sytuacjach rozważana jest terapia fagowa – metoda znana od ponad stu lat, rozwijana w Polsce od dekad, a od 2005 roku prowadzona w ramach pierwszego w Europie ośrodka działającego zgodnie z obowiązującymi regulacjami. O jej skuteczności, ograniczeniach i realnym miejscu w medycynie opartej na faktach rozmawiam z prof. Andrzejem Górskim z Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN we Wrocławiu.
Posłuchaj wypowiedzi
Czym są fagi i jak one działają?
Prof. Andrzej Górski: Mówiąc najprościej, to wirusy, które atakują bakterie, pasożytują na nich, wprowadzają do nich swoje DNA, replikują się w nich i je niszczą.
A w jakich sytuacjach można rozważać leczenie fagami?
Wówczas, gdy mamy do czynienia z infekcjami bakteryjnymi, które są przekleństwem naszej cywilizacji, a w szczególności infekcjami lekoopornymi wywołanymi przez tzw. patogeny ESKAPE – Enterococcus faecium, Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty), Klebsiella pneumoniae (pałeczka zapalenia płuc), Acinetobacter baumannii, Pseudomonas aeruginosa i Enterobacter spp.
Czy fagi mogą pomóc w leczeniu zakażeń bakteryjnych szczepami wielolekoopornymi?
Oczywiście i właśnie tym się zajmujemy. W 2005 roku, kiedy Polska przystąpiła do Unii Europejskiej, utworzyliśmy pierwszy w Europie ośrodek, działający w zgodzie z aktualnymi przepisami, a samymi fagami w naszym Instytucie leczono jeszcze wcześniej.
Gdzie w Polsce prowadzi się terapie fagami?
Na pewno w naszym Instytucie.
Jakie rodzaje zakażeń są leczone w Instytucie?
Wszystkie te, na które w naszym banku mamy właściwe fagi. Jeżeli mamy lekooporną infekcję i mamy fagi pasujące do bakterii, która ją powoduje, możemy podjąć próbę leczenia, oczywiście jeśli nie ma przeciwwskazań (np. ciąża).
Bardzo często leczone są powikłania interwencji ortopedycznej. Ktoś przechodził na przykład protezowanie stawu biodrowego i nagle się okazuje, że „wszczepiono” mu gronkowca. Leczymy też zakażenie układu moczowego i skóry.
Jak należy kierować pacjentów do Państwa?
Najlepiej, żeby kierował lekarz, który leczy pacjenta. Jeżeli pacjent sam się zgłasza, powinien mieć zgodę lekarza, który się nim opiekuje.
Jak już Pan powiedział, ciąża jest przeciwwskazaniem do leczenia fagami, czy coś jeszcze?
Nie można prowadzić leczenia fagami, jeżeli ktoś ma alergię i okazuje się, że po podaniu preparatu fagowego, zwłaszcza miejscowego, występują cechy tej alergii. Przeciwwskazaniem jest też znaczące uszkodzenie wątroby. I to właściwie wszystko, nie znamy jakichś zdecydowanych przeciwwskazań, dlatego że fagi nie wywierają, jak się wydaje, w sposób oczywisty szkodliwego działania na organizm człowieka.
Jak wygląda proces kwalifikacji, proces samej terapii i monitorowania w przypadku terapii fagami?
W przypadku terapii zbieramy wywiad, badamy pacjenta, sprawdzamy, czy bakteria, która jest izolowana od niego, ma w naszym banku odpowiednik fagowy. Jeżeli wszystkie te kryteria są spełnione, podajemy fagi i pacjent w sposób zgodny z protokołem przychodzi na kontrolę. Podczas kontroli sprawdzamy, czy jest nadal zainfekowany i czy bakteria, jeśli jest, czasem nie wytworzyła oporności na faga, który był podawany. No i oczywiście prowadzone jest monitorowanie laboratoryjne.
