Opowieść o żyrafie i szakalu to zdecydowanie bardziej proza życia niż poetyckie strofy. Czy można mówić do siebie i do innych w sposób, który buduje kontakt zamiast go osłabiać? W Porozumieniu bez Przemocy symbole żyrafy i szakala pomagają lepiej zrozumieć nasze codzienne nawyki komunikacyjne. Choć postaci dwóch zwierząt na pierwszy rzut oka mogą wydawać się prostą metaforą, kryje się za nimi znacznie więcej niż podział na „dobry” i „zły” sposób mówienia. Gościnią Empatycznego Programu Muzycznego i Agnieszki Barańskiej była certyfikowana trenerka PbP Marta Kułaga.
Posłuchaj wypowiedzi
Nie chodzi o to, żeby mówić „ładniej”
Symbole żyrafy i szakala są jednymi z najbardziej rozpoznawalnych elementów Porozumienia bez Przemocy (nazywanego także NVC), stworzonego przez Marshalla Rosenberga. Łatwo jednak sprowadzić je do uproszczenia, że żyrafa mówi dobrze, a szakal źle. Tymczasem, jak podkreśla Marta Kułaga, to znacznie głębsza koncepcja.
Nie chodzi o to, żeby po prostu inaczej mówić. Często ludzie mają takie pojęcie, że mówić językiem żyrafy to nie mówić szczerze, tylko owijać w bawełnę
W rzeczywistości język żyrafy nie jest zestawem gotowych formułek. To zaproszenie do większej świadomości własnych uczuć, potrzeb i motywacji, a nie do wyuczenia się nowego sposobu wypowiadania zdań.
Dlaczego kupuję bilet w tramwaju?
Jest wiele przykładów na to, jak „szakale i „żyrafy” funkcjonują w naszym życiu. Najprostsze rozróżnienie to takie, że szakal mówi językiem ocen i opinii, żąda, obwinia i spogląda na świat z czarno- białej perspektywy. Żyrafa to symbol komunikacji opartej na zrozumieniu i szacunku. Skupia się na tym, co widzimy (obserwacja), co czujemy, czego potrzebujemy i o co prosimy.
Temat jest jednak o wiele szerszy. Jednym z przykładów, który pokazuje różnicę między tymi dwoma sposobami myślenia, jest kupowanie biletu w komunikacji miejskiej. Można go kupić dlatego, że boimy się mandatu albo wstydu. „Muszę, powinnam/powinienem, tak trzeba”, takie zwroty często przejmujemy od rodziców, nauczycieli i otoczenia.
Marta Kułaga zwraca uwagę, że warto zwrócić uwagę na naszą własną motywację, która stoi za naszymi działaniami:
Czy robię, bo muszę, bo powinnam, bo co inni pomyślą, czy robię właśnie z tego miejsca wyboru i świadomości. I nade wszystko: jaka potrzeba stoi za moim działaniem.
Odpowiedzi mogą być bardzo różne. Dla jednych będzie to potrzeba spokoju, dla innych świadomość, że w ten sposób wspierają funkcjonowanie komunikacji miejskiej, dbają o środowisko czy komfort innych pasażerów. Samo działanie się nie zmienia, zmienia się jednak motywacja. Jak podkreśla trenerka, postawa żyrafy daje poczucie wyboru, zamiast przekonania, że „muszę”, „powinnam” albo „ktoś mi każe”.
Za każdym działaniem kryje się ważna potrzeba
W rozmowie pojawia się żartobliwy przykład kradzieży słoika dżemu. Nie po to, by usprawiedliwiać taki czyn, ale by pokazać, jak łatwo zatrzymać się na etykietce „zły człowiek”. W podejściu NVC ważniejsze okazuje się pytanie o motywację.
Nawet jeśli ktoś postępuje niewłaściwie, warto zadać sobie pytanie, jaką potrzebę próbował w ten sposób zaspokoić. Za każdym z tych działań jest jakaś piękna potrzeba. W danym momencie być może nie widzimy innej opcji, żeby zadbać o to, co jest dla nas ważne. Taka perspektywa nie zaprzecza odpowiedzialności za własne czyny, ale pozwala szukać rozwiązań, które w przyszłości będą służyły zarówno nam, jak i innym
Żyrafa widzi więcej
Marshall Rosenberg nieprzypadkowo wybrał właśnie żyrafę jako symbol empatycznej komunikacji. Jej długa szyja staje się metaforą szerszego spojrzenia na rzeczywistość.
Dzięki temu, że badamy siebie, swoje motywacje, świadomość i potrzeby, możemy mieć szerszy obraz rzeczywistości, tej bardziej zniuansowanej, widzieć więcej
-mówi Marta Kułaga.
Szakal z kolei symbolizuje perspektywę ograniczoną do szybkich ocen i automatycznych reakcji. Porozumienie bez Przemocy nie zachęca więc do bycia idealnym, ale do stopniowego poszerzania świadomości i dokonywania bardziej świadomych wyborów każdego dnia.
