Nie zawsze chodzi o brak uwagi, roztargnienie czy zwykłą niechęć do spełnienia czyjejś prośby. W bliskich relacjach zdarza się, że nie słyszymy ważnych komunikatów, choć docierają do nas całkiem wyraźnie. Czasem buntujemy się przeciwko kontroli, innym razem chronimy przed czymś, czego bardzo się boimy. Relacyjna głuchota może mieć wiele przyczyn, a jej rozpoznanie zaczyna się od przyjrzenia się samemu sobie.
Posłuchaj rozmowy
Nie słyszę, bo nie chcę, czy dlatego, że się boję?
Czasami będąc blisko w ważnych dla nas relacjach, głuchniemy. I to naprawdę ma znamiona wycięcia jakiegoś fragmentu kawałka naszej relacji, czy jakichś ważnych komunikatów
-mówi Ewa Olszewska, psycholożka i psychoterapeutka.
Nie każde niesłyszenie oznacza jednak to samo. Kiedy świadomie ignorujemy czyjąś prośbę, na przykład w geście złości lub sprzeciwu, możemy mieć do czynienia z oporem. Nie zawsze chodzi zresztą o samą prośbę, ale o to, co za nią odczytujemy. Przypomnienie o domowym obowiązku może zabrzmieć jak próba kontrolowania naszego życia, nawet jeśli druga osoba nie miała takiej intencji. Inaczej jest, gdy nie słyszymy, ponieważ komunikat uruchamia w nas silne emocje. Wtedy może działać nieświadomy mechanizm obronny, a u jego podstaw bardzo często leży lęk.
Czasem bardziej boimy się usłyszeć, niż nie usłyszeć
Relacyjna głuchota może pojawić się w sytuacjach znacznie poważniejszych niż codzienne, domowe nieporozumienia. Rodzic może nie dostrzegać sygnałów świadczących o tym, że dziecko wraca do domu pod wpływem alkoholu, ponieważ konfrontacja z tym faktem jest dla niego zbyt trudna. Niewykluczone, że uruchamia lęk o dziecko, ale też obawę, że własna rodzina zaczyna przypominać tę, w której sam dorastał. Podobny mechanizm może działać w relacji przemocowej.
Bardzo chcę zostać w tym związku, bo się piekielnie boję go stracić
- wyjaśnia Ewa Olszewska, opisując sytuację, w której ktoś nie słyszy obraźliwych i poniżających komunikatów partnera, skupiając się na tych neutralnych, przyjemnych czy codziennych.
Paradoks polega na tym, że odcinamy się od sygnałów świadczących o zagrożeniu właśnie dlatego, że tak bardzo się go boimy.
Nie wszystko trzeba powiedzieć od razu
Pierwszym krokiem do odzyskania słuchu nie jest nieustanne sprawdzanie, czego jeszcze nie zauważyliśmy w zachowaniu innych. Ważniejsze jest rozpoznanie własnych emocji. Co czuję, kiedy jestem z drugą osobą? Co mnie irytuje, niepokoi, czego się obawiam? A może przeciwnie, czuję się tak komfortowo, że przestaję być uważny na to, co dzieje się między nami?
Kiedy jesteśmy w kontakcie z własną, emocjonalną rzeczywistością wtedy czujemy się bezpieczniej, spokojniej i mamy szansę dokładnie usłyszeć drugą stronę. Nie oznacza to jednak, że każdą emocję musimy natychmiast komunikować. Nie ma obowiązku rozmawiania na zawołanie ani zasady, że szczerość w każdej sytuacji automatycznie poprawi relację. Czasem potrzebujemy czasu, żeby zrozumieć, co właściwie się w nas dzieje i czy chcemy się tym podzielić.
Odzyskać słuch, zaczynając od siebie
W relacjach często słyszymy, że trzeba rozmawiać, mówić wprost i wyjaśniać nieporozumienia. To ważne, ale równie istotne jest, by nie robić tego wbrew sobie, tylko dlatego, że ktoś uznał taki sposób postępowania za właściwy.
Jeżeli robię coś wbrew sobie, to ponoszę własną, wewnętrzną krzywdę. Co więcej, często potem tę krzywdę przypisuję drugiej osobie
-zauważa Ewa Olszewska.
Nie chodzi więc o to, by za wszelką cenę odnaleźć każdy pominięty komunikat i natychmiast na niego odpowiedzieć. Ważniejsze jest pytanie, co sprawia, że nie potrafimy go usłyszeć. Może to lęk przed odrzuceniem, utratą relacji, reakcją drugiej osoby albo koniecznością zmierzenia się z czymś, na co nie jesteśmy gotowi.
Da się z nim żyć. Da się z nim kochać. Da się z nim być w relacji
-mówi psychoterapeutka o lęku przed porzuceniem. Właśnie od takiej świadomości zaczyna się prawdziwe słuchanie, nie tylko innych, ale przede wszystkim siebie.