110 inicjatyw zgłoszonych do tegorocznej edycji, sześć kategorii i jedna wspólna idea – kultura ma nie tylko zajmować dzieci, ale przede wszystkim je rozwijać. Za nami 15. gala Nagrody Słoneczniki, wyróżniającej najciekawsze i najbardziej rozwojowe inicjatywy kulturalne dla dzieci w Krakowie. O tym, jak przez piętnaście lat zmieniła się oferta dla najmłodszych, czego dziś szukają jurorzy i dlaczego najważniejsza jest podmiotowość dziecka, rozmawiamy z dr Renatą Pater i dr Joanną Olszewską-Gniadek z Instytutu Pedagogiki Uniwersytetu Jagiellońskiego, członkiniami jury Nagrody Słoneczniki. Zaprasza Wioletta Gawlik.
Posłuchaj rozmowy:
Słoneczniki 2026. Nie chodzi o to, żeby zapełnić dzieciom czas
Za nami piętnasta gala Nagrody Słoneczniki, podczas której wyróżniono najlepsze inicjatywy kulturalne dla dzieci w Krakowie. Tegoroczna edycja pokazała, jak bogata jest oferta wydarzeń skierowanych do najmłodszych – do konkursu zgłoszono aż 110 inicjatyw.
Dlaczego właśnie Słoneczniki? Jak tłumaczą członkinie jury, metafora kwiatu zwracającego się ku słońcu dobrze oddaje ideę nagrody. Chodzi o wyłowienie tych najbardziej „słonecznych” inicjatyw, które wspierają rozwój dzieci – od najmłodszych po czternastolatków.
Nie chodzi przy tym o zwykłe zagospodarowanie wolnego czasu. Najważniejsza jest podmiotowość dziecka. Dziecko ma być współtwórcą wydarzenia, mieć możliwość eksperymentowania, zadawania pytań, popełniania błędów i samodzielnego wyciągania wniosków. W ten sposób rozwija się przede wszystkim motywacja wewnętrzna – dziecko uczestniczy nie dlatego, że musi, lecz dlatego, że jest ciekawe świata.
Od oswajania kultury do aktywnego uczestnictwa
Przez piętnaście lat istnienia Słoneczników oferta kulturalna dla dzieci w Krakowie wyraźnie się zmieniła. Zdaniem dr Renaty Pater szczególnie istotny jest nie tylko wzrost liczby inicjatyw, ale również ich jakość.
Kultura dla najmłodszych przestała być dodatkiem do programu instytucji. Coraz więcej muzeów, galerii i innych miejsc kultury przygotowuje programy specjalnie z myślą o dzieciach. To już nie tylko „oswajanie” z kulturą, ale wprowadzanie najmłodszych w kulturę i tworzenie warunków do aktywnego w niej uczestnictwa.
Zmiana wiąże się również z większą potrzebą aktywnego spędzania czasu oraz ze zmianami, jakie zaszły w przestrzeni miejskiej i w podejściu do rozwoju dziecka. Ważnym elementem stały się także inicjatywy skierowane nie tylko do samych dzieci, ale do całych rodzin.
Sześć kategorii, sześć sposobów rozwijania dziecięcych kompetencji
To rodzice zgłaszają inicjatywy do konkursu Słoneczniki. Następnie jurorzy przyglądają się im w sześciu kategoriach odpowiadających sześciu rodzajom inteligencji opisanym przez Howarda Gardnera.
Język to rozwijanie wrażliwości na słowo, bogactwo języka i umiejętność wypowiedzi. Logika wiąże się z myśleniem przyczynowo-skutkowym, eksperymentowaniem i wyciąganiem wniosków. Sztuki wizualne rozwijają wyobraźnię przestrzenną, wrażliwość estetyczną i zdolności manualne. Ruch obejmuje zarówno motorykę dużą, jak i małą. Muzyka – rytm, wrażliwość na dźwięk i ekspresję. Z kolei przyroda ma budować wrażliwość na świat natury, rośliny i zwierzęta.
Jest jednak jeszcze jeden niezwykle ważny wymiar. Chodzi o relacje, empatię i umiejętność współpracy. Jak podkreślają jurorki, szczególnie cenne są inicjatywy, które łączą kompetencje społeczne z wrażliwością na sztukę.
Co dziś zachwyca jurorów?
Wśród tegorocznych inicjatyw znalazł się projekt „Motyle i Badyle”, który zdobył zarówno Nagrodę Rodziców, jak i Złotego Słonecznika w kategorii przyroda.
Jurorki zwracają uwagę na jego praktyczny, doświadczeniowy charakter. Dzieci nie poznawały przyrody wyłącznie z definicji – miały możliwość obserwowania owadów na żywo, korzystania z lup i samodzielnego tropienia. Jedna z relacji rodziców pokazała, jak takie doświadczenie może zmienić dziecięce nastawienie: chłopiec, który wcześniej bał się owadów i znał świat przyrody głównie z tabletu, po warsztatach sam zaczął szukać gąsienic w ogrodzie.
Wśród wyróżnionych inicjatyw znalazła się również Gala Baletowa, która obchodzi w tym roku dziesięciolecie. Jurorki podkreślają jej znaczenie jako przedsięwzięcia rozwijającego dzieci poprzez taniec, a także fakt, że po latach pojawiło się już kolejne pokolenie osób związanych z tym projektem.
W kategorii język wyróżniono „Sztukę Bycia Razem” – projekt, który zmienia muzeum z miejsca kojarzonego z ciszą i zakazem dotykania w przestrzeń spotkania i dialogu. Literatura, muzyka i specjalnie przygotowane ścieżki zwiedzania stają się okazją do rozmowy o emocjach i budowania relacji między dziećmi, rodzicami i dziadkami.
Jest także „Dzikie Harce” w Cricotece, gdzie dzieci mogą wejść w bezpośrednią interakcję z instalacjami artystycznymi. Ruch, zabawa i możliwość współtworzenia doświadczenia mają pokazać najmłodszym, że sztuka współczesna nie musi być odległa ani niedostępna.
Kultura, która buduje relacje
Piętnaście lat Słoneczników pokazuje nie tylko, jak zmienia się oferta kulturalna Krakowa, ale również jak zmienia się myślenie o uczestnictwie dzieci w kulturze.
Najcenniejsze inicjatywy nie traktują dziecka jak biernego odbiorcy. Zapraszają je do działania, eksperymentowania i współtworzenia. A przy okazji stwarzają przestrzeń do czegoś jeszcze – spotkania. Dziecka z dzieckiem, dziecka z rodzicem, ale także całej rodziny ze sztuką, nauką i kulturą.
Jak zauważają jurorki, właśnie te relacje mogą być jednym z najważniejszych efektów wydarzeń kulturalnych organizowanych dla najmłodszych i ich rodzin.
Pełna lista nagrodzonych:
Kategoria JĘZYK
Statuetka Złotego Słonecznika:
Literackie Chwile
Organizator: Krakowskie Biuro Festiwalowe i INSPIRO
Wyróżnienie Jury:
Sztuka Bycia Razem
Organizator: Muzeum Narodowe w Krakowie
Manggha Pop-up!
Organizator: Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha
Rodzinne poranki literackie
Organizator: Galeria Sztuki Współczesnej Bunkier Sztuki
Nagroda Rodziców:
Kraina Czarów: Śladami Białego Królika
Organizator: Biblioteka Kraków
Kategoria LOGIKA
Statuetka Złotego Słonecznika:
Jak to działa?
Organizator: Muzeum Inżynierii i Techniki w Krakowie (MIT) - oddział Hangar Czyżyny
Wyróżnienie Jury:
Pani Miarka i skala zbliżania
Organizator: MIAROLOGIA® Marzena Dranka
Nagroda Rodziców:
Etno? Logicznie!
Organizator: Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie
Kategoria SZTUKI WIZUALNE
Statuetka Złotego Słonecznika:
Wystawa “Dzikie harce” i wydarzenia towarzyszące
Organizator: Ośrodek Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora CRICOTEKA w Krakowie
Wyróżnienie Jury:
Warsztaty z luksografii dla dzieci i młodzieży
Organizator: Muzeum Fotografii w Krakowie
Witrażowanki Stasia Wyspiańskiego
Organizator: Teatr Groteska
Nagroda Rodziców:
Święto Soli 2026
Organizator: Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka
Kategoria MUZYKA
Statuetka Złotego Słonecznika:
Naukofonia - Festiwal i Konkurs Piosenki Naukowej
Organizator: Małopolskie Centrum Nauki Cogiteon
Wyróżnienie Jury:
Duszek w Operze
Organizator: Opera Krakowska w Krakowie
Nagroda Rodziców:
25. Wielka Parada Smoków
Organizator: Teatr Groteska
Kategoria RUCH
Statuetka Złotego Słonecznika:
Rowerowa sobota z Radiem Kraków – w ramach akcji „Małopolska na dwóch kółkach”
Organizator: Radio Kraków we współpracy z Miastem Kraków
Wyróżnienie Jury:
Rodzinna gra terenowa „Moje miasto”
Organizator: Centrum Młodzieży im. dr. H. Jordana w Krakowie
Roztańczone Rodziny
Organizator: Fundacja Performat i Nowohuckie Centrum Kultury
Nagroda Rodziców:
10-ta jubileuszowa Gala Baletowa 2026
Organizator: Centrum Sztuki Tańca
Kategoria PRZYRODA
Statuetka Złotego Słonecznika:
Motyle i badyle
Organizator: Muzeum Narodowe w Krakowie, Instytut Ochrony Przyrody PAN
Wyróżnienie Jury:
Rozwiń skrzydła - Sobota z Radkiem Rakiem
Organizator: Centrum Edukacji Ekologicznej „Symbioza” - Zarządu Zieleni Miejskiej w Krakowie
Piknik survivalowy w forcie Batowice
Organizator: Rada Dzielnicy XV Mistrzejowice
Nagroda Rodziców:
Motyle i badyle
Organizator: Muzeum Narodowe w Krakowie, Instytut Ochrony Przyrody PAN
