Teatr, który nie traktuje młodych widzów jak uczniów czekających na kolejną lekcję. Zamiast moralizowania – prawdziwe emocje, aktualne tematy, odważne formy i historie, w których dzieci i nastolatki mogą odnaleźć siebie. Mała Boska Komedia, festiwal organizowany przez Teatr Łaźnia Nowa, po raz kolejny udowadnia, że teatr dla młodej publiczności może być ambitny, zaskakujący i artystycznie bezkompromisowy. O idei festiwalu, wyborze spektakli, teatralnych eksperymentach i tegorocznym finale z Pippi rozmawiamy w Radiowej Czytelni. Zaprasza Wioletta Gawlik.
Teatr, który oddaje głos młodym
Mała Boska Komedia powstała jako młodsza siostra Międzynarodowego Festiwalu Boska Komedia, organizowanego przez Teatr Łaźnia Nowa od niemal 20 lat. Pomysł polegał na przeniesieniu festiwalowej energii na scenę teatru dla dzieci i młodzieży. Nie chodzi jednak o stworzenie kolejnego przeglądu przedstawień edukacyjnych, w których młody widz jest przede wszystkim odbiorcą gotowych pouczeń.
– Przy każdej edycji szukamy takich spektakli, które trochę łamią konwencję teatru dla dzieci i młodzieży. Nie starają się edukować ex cathedra. Raczej szukają sposobu na to, jak młodym ludziom oddać głos i znaleźć taki sposób opowiadania historii, który rzeczywiście by do nich trafił – mówi Łukasz Kolender, kierownik promocji Teatru Łaźnia Nowa.
Szczególnym wyzwaniem pozostaje teatr dla nastolatków. To publiczność bardzo zróżnicowana, której nie można traktować jak jednej grupy o identycznych potrzebach. Część młodych widzów zaczyna już sięgać po repertuar dla dorosłych, inni wciąż poszukują przedstawień opowiadających o ich własnym świecie.
Przykładem takiego podejścia jest spektakl „Czy to M?” w reżyserii Moniki Czejkowskiej. Przedstawienie poświęcone pierwszej miłości powstało na podstawie autentycznych rozmów z młodymi ludźmi. Choć nastolatków na scenie grają profesjonalni aktorzy, punktem wyjścia są prawdziwe historie i doświadczenia młodzieży.
Ważne jest tu pokazanie różnorodności emocji, bez oceniania i moralizowania. Pierwsza miłość nie musi wyglądać według jednego scenariusza, nie zawsze przynosi te same doświadczenia i nie zawsze kończy się tak samo. Teatr może pomóc młodym widzom zobaczyć, że ich uczucia są ważne i nie ma jednego właściwego sposobu ich przeżywania.
Lalki, multimedia i teatralne eksperymenty
Festiwal nie ogranicza się do jednego języka teatralnego. W programie spotykają się tradycyjne formy, w tym teatr lalkowy, z odważnymi eksperymentami formalnymi. Organizatorzy nie zakładają, że młoda publiczność potrzebuje wyłącznie nowoczesnych, multimedialnych widowisk.
Jednym z przykładów poszukiwań formalnych jest „Power Play” Samary Hersch. Spektakl przełamuje tradycyjny porządek teatralny, a w pewnym momencie przestrzeń sceny przejmują młode artystki. To propozycja, która zmienia relację między wykonawcami a widzami i pozwala spojrzeć na teatr z innej perspektywy.
Z kolei „Podróże Guliwera” Krzysztofa Garbaczewskiego łączą tradycję teatru lalkowego z nowymi technologiami. Pięknie wykonane lalki spotykają się tu z eksperymentami z rozszerzoną rzeczywistością. Dzięki temu klasyczna forma staje się punktem wyjścia do stworzenia nowego, scenicznego świata.
Jak podkreśla Łukasz Kolender, ważne jest właśnie to zróżnicowanie. Teatr może zaskakiwać i burzyć przyzwyczajenia, ale może też zachwycać samą umiejętnością kreowania świata na scenie.
Najlepsze, najciekawsze, najgłośniejsze
Mała Boska Komedia stawia sobie wysoko poprzeczkę. Festiwal ma prezentować najlepsze, najciekawsze i najgłośniejsze spektakle dla dzieci i młodzieży. Nie jest to jednak próba stworzenia sztywnego rankingu przedstawień.
Liczy się połączenie wysokiej jakości artystycznej, atrakcyjnej formy i aktualnej tematyki przedstawionej w niestandardowy sposób. Ważne są również spektakle, które wywołują dyskusje wykraczające poza sam świat teatru.
– Widz, który wybiera się na Małą Boską, powinien wiedzieć, że zobaczy dobry spektakl. Staramy się utrzymywać bardzo wysoki standard – zaznacza Kolender.
Kraków staje się teatralną sceną
Nowością tegorocznej edycji jest wyjście poza przestrzeń Teatru Łaźnia Nowa. Spektakle prezentowane są również w innych krakowskich instytucjach: Teatrze Bagatela, Teatrze Groteska i Krakowskim Teatrze Varieté.
To rozwiązanie ma wymiar praktyczny – przy dużej liczbie przedstawień potrzebne są dodatkowe sceny. Jest jednak również sposobem na budowanie współpracy pomiędzy krakowskimi teatrami i zapraszanie do festiwalu kolejnych instytucji.
Podobnie dzieje się podczas dużej Boskiej Komedii, kiedy festiwalowa publiczność odwiedza różne teatralne przestrzenie miasta. Dzięki temu Mała Boska Komedia staje się wydarzeniem bardziej dostępnym także dla tych widzów, dla których dojazd do Nowej Huty mógłby być przeszkodą.
Pippi kończy 80 lat, ale nie traci energii
Finałem tegorocznej Małej Boskiej Komedii będzie spektakl „Pippi” Teatru Rampa, zaplanowany na 13 listopada w Teatrze Łaźnia Nowa. Wybór tej bohaterki nie jest przypadkowy. Pippi Pończoszanka, która w tym roku obchodzi 80. urodziny, wciąż pozostaje postacią bliską kolejnym pokoleniom czytelników i widzów.
Co sprawia, że jej historia nadal działa? Zdaniem Łukasza Kolendera przede wszystkim bezczelność, odwaga i gotowość do kwestionowania obowiązujących zasad.
– Ma w sobie pewną bezczelność, która bardzo do nas trafia, i odwagę do kwestionowania, podważania zasad i reguł. W pozytywnym wymiarze. To jest w niej bardzo urzekające – mówi.
Za sprawą Teatru Rampa festiwal zakończy się więc spotkaniem z bohaterką, która nie zamierza podporządkowywać się regułom tylko dlatego, że ktoś je ustanowił. Pippi od 80 lat przypomina, że dziecięca wyobraźnia, niezależność i odwaga mogą być siłą, której warto bronić również w dorosłym świecie.
