Wakacje to dla dzieci nie tylko czas odpoczynku i zabawy, ale także okazja do poznawania nowych koleżanek i kolegów. Dla wielu przedszkolaków pierwszy krok w stronę nowej znajomości bywa jednak trudny - pojawiają się nieśmiałość, lęk przed odrzuceniem i niepewność. Jak mądrze wspierać dziecko w budowaniu relacji z rówieśnikami? Czy można przygotować je do takich sytuacji poprzez wspólną lekturę? W Radiowej Czytelni przyjrzymy się trzem książkom, które w prosty i praktyczny sposób uczą dzieci nawiązywania przyjaźni, radzenia sobie z odmową oraz budowania dobrych relacji. O polecanych tytułach i ich wartości wychowawczej opowie Agnieszka Karp-Szymańska, prezeska Fundacji Czas Dzieci. Zaprasza Wioletta Gawlik.
Posłuchaj rozmowy:
Jak pomóc dziecku nawiązywać nowe przyjaźnie? Książki, które uczą relacji i odwagi w kontaktach z rówieśnikami
W Radiowej Czytelni rozmawialiśmy o tym, jak wspierać dzieci w wieku przedszkolnym w nawiązywaniu pierwszych relacji rówieśniczych. Temat szczególnie ważny w okresie wakacyjnym, kiedy dzieci częściej spotykają nowe osoby — na placach zabaw, w podróży czy podczas wyjazdów zagranicznych.
Gościnią audycji była Agnieszka Karp-Szymańska, prezeska Fundacji Czas Dzieci, która zaprezentowała trzy książki pomagające dzieciom (i rodzicom) lepiej rozumieć proces budowania przyjaźni.
Trudność, która dotyczy wielu dzieci
Jak podkreślono w rozmowie, nieśmiałość i lęk przed pierwszym kontaktem to naturalne emocje, które pojawiają się zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Przedszkolaki często chcą dołączyć do zabawy, ale nie wiedzą, jak to zrobić i obawiają się odrzucenia.
W takich sytuacjach – jak zaznaczyła ekspertka – kluczowe jest nie tylko zachęcanie, ale przede wszystkim zrozumienie emocji dziecka oraz danie mu konkretnych narzędzi do działania.
„Porozmawiaj ze mną. Nowi koledzy” – pierwsze kroki w relacjach
Pierwszą omawianą książką była publikacja Anny Jankowskiej „Porozmawiaj ze mną. Nowi koledzy o początkach, próbach i przyjaźni” (Wydawnictwo Zielona Sowa).
To pozycja, która w bardzo prosty i konkretny sposób pokazuje dzieciom, jak można rozpocząć rozmowę i nawiązać kontakt z rówieśnikiem. Autorka traktuje dziecięce emocje poważnie — pokazuje zarówno sytuacje zakończone sukcesem, jak i te, w których próba nawiązania kontaktu nie zostaje przyjęta.
W książce znajdują się przykładowe dialogi i scenariusze rozmów, które mogą pomóc dziecku przygotować się do realnych sytuacji na placu zabaw. Co ważne, pokazuje ona również, że odmowa nie jest porażką, a naturalną częścią relacji.
Istotnym elementem jest także wsparcie emocjonalne — dziecko uczy się, że smutek czy rozczarowanie po nieudanej próbie kontaktu są czymś normalnym i wymagają zrozumienia, a nie bagatelizowania.
Na końcu publikacji znajduje się również część skierowana do rodziców, zawierająca konkretne wskazówki dotyczące wspierania dzieci w budowaniu relacji.
„Staś Pętelka. Odwiedziny kuzynów” – relacje w różnorodnym świecie
Drugą książką była część popularnej serii Barbary Supeł „Staś Pętelka. Odwiedziny kuzynów” (Wydawnictwo Zielona Sowa).
Historia opowiada o spotkaniu dzieci wychowujących się w różnych kulturach i środowiskach — polskich dzieci oraz kuzynów z Ameryki. Sytuacja ta staje się pretekstem do rozmowy o różnicach, języku i… rywalizacji.
W książce pojawia się ważny wniosek: chęć pokazania tego, co „nasze”, może prowadzić do nieporozumień. Dzieci uczą się, że zamiast konkurować, warto szukać wspólnej przestrzeni zabawy i tworzenia.
Rozwiązaniem staje się kreatywna współpraca — budowanie wspólnego, „wymyślonego miasta przyszłości”, które pozwala połączyć różne pomysły i doświadczenia.
To książka szczególnie polecana na wakacyjne wyjazdy, kiedy dzieci często spotykają rówieśników z innych krajów i kultur.
„Jesteś prawdziwym przyjacielem, Pinku” – emocje i praktyczne ćwiczenia
Trzecia propozycja to książka „Jesteś prawdziwym przyjacielem, Pinku. Książka o relacjach z rówieśnikami dla dzieci i dla rodziców” autorstwa Urszuli Młodnickiej i Agnieszki Waligóry (Wydawnictwo Sensus).
To pozycja o wyjątkowej konstrukcji — łączy opowieść o przygodach Pinka z częścią ćwiczeniową, zawierającą zadania i scenariusze rozmów.
Dzieci uczą się m.in.:
- czym jest przyjaźń i jak ją rozpoznawać,
- jak budować „kręgi zaufania”,
- jak dbać o relacje,
- jak przepraszać i naprawiać błędy,
- jak inicjować nowe znajomości.
Książka podkreśla również, że posiadanie przyjaciół nie wyklucza zawierania nowych relacji, a błędy w kontaktach są naturalną częścią procesu uczenia się.
Dużą wartością są gotowe ćwiczenia, które mogą być wykorzystywane przez rodziców jako scenariusze zabaw wspierających rozwój społeczny dziecka.
Wsparcie rodziców równie ważne jak wsparcie dzieci
W rozmowie mocno wybrzmiał także wątek rodziców — to oni często nieświadomie wywierają presję na dziecko, zachęcając je do kontaktu mimo niechęci. Tymczasem równie ważne jak motywowanie jest respektowanie emocji dziecka i dawanie mu przestrzeni.
Kluczowe wskazówki, które pojawiły się w audycji:
- nazywanie emocji dziecka („widzę, że się denerwujesz”),
- niezmuszanie do kontaktu,
- ćwiczenie scenek i rozmów w domu,
- akceptacja odmowy i porażki jako elementu nauki,
- wspieranie, a nie wyręczanie dziecka.
Podsumowanie
Przedstawione książki łączy jedno: praktyczne podejście do budowania relacji. Pokazują dzieciom konkretne scenariusze zachowań, a rodzicom dają narzędzia do mądrego wspierania rozwoju społecznego.
To lektury, które – jak podkreślono w audycji – mogą okazać się szczególnie pomocne w wakacje, kiedy dzieci częściej niż zwykle stają przed wyzwaniem nawiązywania nowych znajomości.
