ZAGADKA REGIONALNA (29.03)
Przed 30. laty, w śnieżną Niedzielę Palmową, 29 marca 1996 r. zmarł artysta ludowy, malarz, rzeźbiarz, muzyk, scenograf, twórca lalek i aktor w Teatrze Lalek "Rabcio", urodzony w MSZANIE DOLNEJ w 1912 r.
Był wielkim propagatorem folkloru Górali Zagórzan.
Zgodnie z jego ostatnią wolą, został pochowany na cmentarzu w Mszanie Dolnej w tradycyjnym stroju zagórzańskim.
Początkowo zajmował się malarstwem portretowym, wykonując na zamówienie wizerunki miejscowych osobistości oraz wczasowiczów.
Jednym z nich był profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, historyk WACŁAW SOBIESKI (1872 – 1945).
Pod wrażeniem talentu samouka, zabrał go do Krakowa i przedstawił znanym artystom. Dzięki ich pomocy zaczął zarabiać na życie jako portrecista i malarz obrazów o tematyce religijnej.
Po II wojnie światowej zajął się również rzeźbą, głównie sakralną.
Od 1948 r. pracował w RABCE w teatrze lalek „Rabcio-Zdrowotek".
Zafascynowany teatrem zorganizował amatorski teatr w MSZANIE DOLNEJ, a później również w KASINCE MAŁEJ, NIEDŹWIEDZIU i OLSZÓWCE.
W roku 1971 roku zorganizował zespół folklorystyczny „Zagórzanie”, w którym grał na skrzypcach, wykonywał również niektóre instrumenty.
Jako gawędziarz wielokrotnie występował na konkursie "SABAŁOWE BAJANIA" w Bukowinie Tatrzańskiej.
Z biegiem lat coraz ważniejsze miejsce w jego działalności artystycznej zajmowała rzeźba sakralna.
Proszę podać imię i nazwisko tego ludowego twórcy!
ADRES INTERNETOWY: regionalne@radiokrakow.pl
do godz. 7. 30 dnia 29.03. 2026 r.
UPOMINKI:
książka "TEN CAŁY MUSICAL" Mateusza Borkowskiego, Jacka Mikołajczyka i Marcina Zawady
książka "EKOBIOGRAFIA KRAKOWA" pod redakcją Adama Izdebskiego i Rafała Szmytki
2 książki "FELIETONY ŻYCIEM PISANE" Marcina Urbana
album Krystyny Suchodolskiej - Olchawy "GENA NOWAK (1927 -1981). (Nie)pokorna wśród artystów"
JERZY ŻUŁAWSKI herbu SZELIGA, był literatem, poetą i dramaturgiem, prekursorem polskiej literatury fantastycznonaukowej.
Urodził się w 1874 r. w Lipowcu koło WIELOPOLA SKRZYŃSKIEGO, ale po roku wraz z rodziną trafił do majątku we wsi MŁYNNE na Ziemi Limanowskiej.
Tam w dworku "Słomiana" dorastał, potem uczył się w Bochni i Krakowie, gdzie w 1891 r. zdal maturę.
Ojciec wysłał go do Szwajcarii, do Zurychu na studia politechniczne, ale przerwał je i wrócił na krótko do kraju, by ostatecznie w Szwajcarii, ale w Bernie w 1897r.otrzymać doktorat na wydziale filozofii ścisłej, za rozprawę "Problem przyczynowości u Spinozy".
Gdy powrócił do Polski na stałe, zaczął pisać poezję, później prozę i dramaty.
Związał się ze środowiskiem krakowskiej młodopolskiej bohemy artystycznej.
Przyjaźnił się z Janem Kasprowiczem (1860 - 1926), Stanisławem Przybyszewskim (1868 - 1927), Lucjanem Rydlem (1870 - 1918) i Kazimierzem Przerwa - Tetmajerem (1865 -1940).
W 1910 r. wraz z drugą żoną KAZIMIERĄ z Hanickich, zamieszkał w ZAKOPANEM i rozwijał pasję taternika. Był jednym z pierwszych członków Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (TOPR).
Gdy wybuchła I wojna światowa zgłosił się do Legionów Polskich, a w 1915 r. podporucznik Jerzy Żuławski, mimo złego stanu zdrowia, poprosił o skierowanie na front.
Niestety zachorował na tyfus i zmarł 9.08. 1915 r. w szpitalu w DĘBICY. Tam spoczął na wojskowym cmentarzu.
W 1932 r. zarządzeniem prezydenta RP IGNACEGO MOŚCICKIEGO (1867 - 1946) został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Niepodległości za pracę w dziele odzyskania niepodległości.
Jest dziś patronem jednej z dębickich ulic.
Sylwetkę Jerzego Żuławskiego przedstawia regionalista ZBIGNIEW DRZYMAŁA, autor wielu publikacji o historii Dębicy i Ziemi Dębickiej.
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
ZBIGNIEW DURCZOK jest Wiceprezesem Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Krzeszowickiej.
Od wielu lat wraz z przyjaciółmi w okresie przedświątecznym (zarówno przed Bożym Narodzeniem jak i Wielkanocą) wyrusza do LWOWA z pomocą dla mieszkających tam Polaków.
Są oni skupieni w założonym przed ponad 15. laty Katolickim Uniwersytecie Trzeciego Wieku.
Jego Prezesem jest MARIAN FRUŻYŃSKI, a spotkania odbywają się przy Katedrze Łacińskiej, w salce im. arcybiskupa i metropolity lwowskiego św. JÓZEFA BILCZEWSKIEGO (1860 -1923).
Wśród studentów przeważają panie, a najstarsza, choć niezwykle witalna,TERESA WILCZYŃSKA ma 92 lata.
W czasie zakończonego w poniedziałek 23.03. 2026 r. pobytu we Lwowie Zbigniew Durczok, emerytowany nauczyciel matematyki w LO w Krzeszowicach, przedstawił słuchaczom wykład na temat kobiet, które odegrały ważną rolę w światowej matematyce.
Jest wśród nich urodzona w 1904 r. we Lwowie ANNA ZOFIA KRYGOWSKA, profesor nauk matematycznych w zakresie dydaktyki (zmarła w Krakowie w roku 1988).
Przedświąteczne spotkanie było jak zwykle okazją do rozmów o sytuacji Polaków we Lwowie, zwłaszcza teraz w czasie wojny i ataków rosyjskich na Lwów.
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
Olkuszanka TERESA MUSIAŁ - CASALI od prawie 40 lat mieszka w liczącym ponad 5 tysięcy miasteczku PONTENURE, w prowincji Piacenza, w regionie Emilia - Romania (70 km od Mediolanu).
W 2005 r. zainicjowała partnerskie kontakty między Olkuszem i Pontenure.
Jest założycielką i prezesem działającego w Pontenure Stowarzyszenia Kulturalnego Polsko - Włoskiego.
Opowiada o przedsięwzięciach kulturalnych (wystawach, prelekcjach) oraz udziale w rocznicowych obchodach wydarzeń ważnych dla obu narodów.
Prowadzi też LUDOTEKĘ - SZKOŁĘ "KWIATY POLSKIE".
To sobotnia szkoła polska, której celem jest nauczanie dzieci i młodzieży języka polskiego, pokazanie, że dwujęzyczność to przywilej, a rozmowa po polsku to przyjemność, a nie żmudny. obowiązek,
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
Do 3.05. 2026 r. w Muzeum im. Prof. Stanisława Fischera w BOCHNI czynna będzie wystawa "WIELKANOC...tradycja, symbolika, konteksty".
Pierwsza z sal wystawowych akcentuje religijny charakter Wielkanocy i prezentuje ludową sztukę sakralną.
Wśród eksponatów znajduje się także drukowana reprodukcja - dzieło chińskiego katolickiego artysty przywieziona z PEKINU i podarowana Muzeum przez, urodzonego w Połomiu Dużym koło Bochni, artystę malarza i ceramika STANISŁAWA TWORZYDŁĘ (1933 - 2022)
W świąteczną, wielkanocną atmosferę wprowadząją zwiedzających również śmigurtnicy z Lubomierza i Rzezawy. Zobaczyć można także pisanki z Huculszczyzny i formy na „owcę” oraz „baby”. Te ostatnie wraz z przepisem na świąteczne ciasta Lucyny Ćwierczakiewiczowej, autorki kultowych książek kucharskich.
Wiosenną aurę urozmaica malarstwo, m.in. Ludwika Stasiaka i Włodzimierza Tetmajera.
Kuratorkami ekspozycji są: dr IWONA ZAWIDZKA, JUSTYNA BODURKA i ANNA PASTUCHA.
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
Do Świąt Wielkanocnych nawiązuje też znawca historii Krakowa MICHAŁ KOZIOŁ.
Przypomina jak to na przełomie XIX i XX w. w Wielką Sobotę ze świeceniem pokarmów bywało.
Powołuje się na wydaną w 1932 r. książkę historyka KAZIMIERZA MARIANA MORAWSKIEGO (1884 - 1944) "Kraków przed trzydziesty laty"
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
