ZAGADKA REGIONALNA (22.03)
Wzgórze reglowe w Tatrach nad ZAKOPANEM (1378 m n.p.m.), między Doliną Bystrej a Doliną Białego.
Nazwa pochodzi od kształtu góry przypominającej element więźby dachowej.
Na jej północnym stoku, przed 101. laty 22 marca 1925 r. uroczyście otwarto największą do dziś w Polsce skocznię narciarską.
Wybudowana została według projektu architekta KAROLA STRYJEŃSKIEGO (1887 - 1932), który w latach 1932 - 1989 był jej patronem.
Proszę podać nazwę tego wzgórza.
ADRES INTERNETOWY: regionalne@radiokrakow.pl
do godz. 7.30 dnia 22.03. 2026 r.
UPOMINKI:
2 albumy "80. Jubileuszowa opowieść o Leszku Długoszu"
3 płyty CD "Opowieść o jubileuszowym koncercie Leszka Długosza"
W XXV numerze Rocznika "GRONIE" wydawanego przez Towarzystwo Miłośników Ziemi Żywieckiej ukazał się artykuł " ZAPOMNIANI MUZYKANCI Z PEWLI WIELKIEJ".
Jego autorem, wraz z ANNĄ PIECHĄ, jest pochodzący z PRZYBOROWA JÓZEF NIEWDANA - „SOMUŚ”, emerytowany inżynier hydrogeolog, były burmistrz SŁAWKOWA, a obecnie Prezes Zarządu Stowarzyszenia "SZANSA BIAŁEJ PRZEMSZY”.
Już w pierwszym numerze pisma "GRONIE" wiosną 1938 r. ukazał się artykuł Stefana Mariana Stroińskiego ówczesnego dyrektora Instytutu Muzycznego w Katowicach o dudach żywieckich, wraz ze zdjęciem MICHAŁA PLUTY "Miklusia" dudziarza z Pewli Wielkiej.
Teraz po prawie pół wieku Józef Niewdana powraca do tematu i przybliża życiorys MICHAŁA PLUTY (189...? – 1981), z zamiłowania dudziarza, a z zawodu kamieniarza oraz towarzyszącego mu w występach skrzypka JÓZEFA STRZAŁKI (1895 - 1946) wujka (brat Mamy) Józefa Niewdany.
Muzykanci byli zapraszani regularnie, od 1935 do 1938 r., na coroczne "ŚWIĘTO GÓR"; w Zakopanem, Sanoku, Wiśle i Nowym Sączu.
Ich muzykę nagrywało Polskie Radio Katowice, niestety nagrania zniszczyli Niemcy po 1939 r.
Zmarły w 1981 r. Michał Pluta jako kamieniarz między innymi wymurował kaplicę w Jabłonowie (przysiółku Przyborowa).
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
Geolog dr JAN URBAN z Instytutu Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk zabiera nas w radiową wycieczkę w podziemia Kopalni Soli w Wieliczce, w miejsca, które nie są udostępnione do turystycznego zwiedzania.
To Groty Kryształowe - unikatowe zjawisko bardzo rzadko spotykane w kopalniach soli.
Wielickie Groty Kryształowe to dwie pustki (komora solna i wyrobisko górnicze) odkryte w połowie XIX w.
Były i są pokryte olbrzymimi kryształami soli, a ich najdłuższa krawędź ma 34 cm długości.
Już w latach 20. XX w. próbowano je chronić i utworzyć rezerwat, ale udało się to dopiero w roku 2000.
Groty Kryształowe w Kopalni Soli w Wieliczce to dziś unikatowy, jedyny polski podziemny rezerwat przyrody nieożywionej.
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
Andrychowska regionalistka EWELINA PRUS - BIZOŃ jest autorką książki "SEKRETY ANDRYCHOWA, WADOWIC I KALWARII ZEBRZYDOWSKIEJ".
Jeden z rozdziałów ma tytuł "LOTNIK WITEK".
Zawiera historię urodzonego w 1915 r. w BRZESZCZACH Józefa Witka, którego rodzina w 1917 r. zamieszkała w Andrychowie i tam właśnie spędził młodość przyszły lotnik.
Uwolniony z sowieckiej niewoli (po umowie Sikorski - Majski) w 1941 r. dostał się do Wielkiej Brytanii i służył najpierw w 301. Dywizjonie Bombowym RAF, a potem w 300.
14 sierpnia 1944 r. po zrzucie nad Warszawą pomocy dla powstańców, jego "Liberator" został zestrzelony i rozbił się w okolicy wsi POGWIZDÓW i NIESZKOWICE WIELKIE koło Bochni.
Zginęła cała załoga, także plutonowy radiooperator Józef Witek, awansowany pośmiertnie do stopnia sierżanta i odznaczony Orderem "VIRTUTI MILITARI V KLASY".
Pogrzeb lotników, mimo surowych zakazów okupanta, zgromadził ponad 200 osób i był wielką patriotyczną manifestacją.
Dziś w Muzeum Powstania Warszawskiego można obejrzeć wierną replikę samolotu wraz z zachowanymi częściami oryginalnego "Liberatora" z 1586 Eskadry Specjalnego Przeznaczenia".
W 2016 r. na ścianie andrychowskiego cmentarza umieszczono tablicę upamiętniającą syna andrychowskiej ziemi, sierżanta Józefa Witka.
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
Hrabia STANISŁAW TARNOWSKI (1837 - 1917) to historyk literatury, krytyk literacki, publicysta polityczny, profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, prezes Akademii Umiejętności.
Jako przywódca konserwatystów krakowskich zwalczany był gwałtownie przez między innymi Tadeusza Boya Żeleńskiego oraz Stefana Żeromskiego.
O naukowym dorobku Stanisława Tarnowskiego przypomina prof. BOLESŁAW FARON - historyk literatury i krytyk literacki.
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
Olkuszanin, historyk JACEK SYPIEŃ opracowuje książkę o szkolnictwie na ziemi olkuskiej i działalności Związku Nauczycielstwa Polskiego.
Dotarł do kilku ciekawostek, którymi dzieli się ze słuchaczami.
Na przykład u schyłku XIX w. w jednej z podolkuskich wsi ani jedna osoba nie umiała czytać i pisać.
Gdy przychodziło pismo od wójta musieli prosić o pomoc w sąsiedniej wiosce.
Początkujący nauczyciel zarabiał mniej niż pomocnik murarza, a i część pensji czasami była wypłacana w naturze (kury, jajka, ziemniaki).
A dopiero w styczniu 1938 r. dyrekcja olkuskiej Szkoły Rzemieślniczej podjęła decyzję o zaniechaniu zwyczaju całowania przez uczniów nauczycieli w rękę.
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
PRZEDNÓWEK (przed nowymi zbiorami) – to historyczne określenie czasu liczonego na wsi pomiędzy okresem kończenia się zapasów żywności pod koniec zimy, a czasem przed zbiorem pierwszych wiosennych plonów.
W czasie przednówka większość chłopów spożywała jeden posiłek dziennie, także na Podhalu.
O ciężkim okresie głodowym na Podtatrzu opowiada etnolożka i antropolożka kulturowa dr KATARZYNA CEKLARZ.
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
