ZAGADKA HISTORYCZNA (19.04)
Pisarz i eseista tworzący w nurcie powieści przygodowej i fantastyki naukowej. Żył w latach 1865 - 1954.
Obok JERZEGO ŻUŁAWSKIEGO (1874 - 1915) i ANTONIEGO LANGEGO (1862 - 1929) uznawany za prekursora fantastyki naukowej na gruncie literatury polskiej (powieści "W nieznane światy" z 1895 r. i "Zaziemskie światy" z 1948 r.)
Spopularyzował polską nazwę "samolot".
Po raz pierwszy użył tego określenia w powieści dla młodzieży "Samolotem naokoło świata" wydanej w 1909 r.
Proszę podać imię i nazwisko tego pisarza.
ADRES INTERNETOWY: regionalne@radiokrakow.pl
do godz. 7.30 dnia 19.04. 2026 r.
UPOMINKI:
płyta CD "ETESIO" z muzyką elektroniczną wykonawcy DROM 66 (Roman Fleszar)
"Przewodnik po krainie Białej Przemszy" (tom I ) JÓZEFA NIEWDANY i PRZEMYSŁAWA REINFUSA
książka "MIREK MĄKA. Wędrując obrzeżami oswojonego świata"
książka Anny Czerwińskiej - Rydel "STO TYSIĘCY KARTEK. Opowieść o Józefie Ignacym Kraszewskim".
książka "LITANIA" Waldemara Bawołka
Obok Schroniska PTTK na LESKOWCU (w Beskidzie Małym w grupie Łamanej Skały) znajdują się 2 kamienne płyty z wykutymi śladami stóp trzech osób upamiętniające ich pobyt na Leskowcu.
Na pierwszej z płyt obok wykutych stóp widnieje napis hr. Ad. (Adam) Potocki oraz rok 1846 a także liczba 19012 (nie wiadomo co oznacza).
Hrabia Adam Potocki h. Pilawa (1822-1872) był właścicielem ziemskim (m.in. okolicznych terenów), znany jako konserwatywny polityk galicyjski z Krzeszowic.
Druga tablica jest podzielona na dwie części, na lewej jest napis hr. Mery (Maria) Wielopolska, na lewej Roman Ba. (baron) Taube, pod nazwiskami są wykute stopy oraz wspólna data dla obu połówek 4/9 1898.
Hrabina Maria Wielopolska (1882-1940) była znaną pisarką i publicystką, związana z ruchem niepodległościowym, z kolei baron Roman Taube (1858-1908) zapewne jej towarzyszył.
Po raz pierwszy wspomina o tych płytach w swym "Przewodniku po Beskidach Zachodnich (1930) Kazimierz Sosnowski, opisując, że znajdowały się na samym szczycie Leskowca, lecz zostały strącone w dół przez pasterzy.
W monografii Aleksego Siemionowa pt. "Ziemia Wadowicka" jest wzmianka o owych płytach, jednak autor pisze o nich, że: "płyty ze stopami dawno zniknęły".
Mało kto wiedział wtedy o ich istnieniu, mimo, że okoliczna ludność nieraz nazywała Leskowiec Hrabskimi Butami.
Dopiero w 2004 r. udało się znaleźć je na północnym stoku Leskowca i przetransportować przy pomocy koni i samochodu terenowego na miejsce obok schroniska turystycznego.
O Hrabskich Butach na Leskowcu opowiada regionalistka EWELINA PRUS - BIZOŃ autorka książki "SEKRETY ANDRYCHOWA, WADOWIC i KALWARII ZEBRZYDOWSKIEJ.
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
W kościele p.w. Świętych Apostołów. Piotra i Pawła w Krakowie przy ulicy Grodzkiej 52 a, spoczywa znany jezuita i kaznodzieja ks. PIOTR SKARGA (1536 – 1612).
Ponad 70 lat po jego śmierci, w 1668 r. świątynia ta stała się miejscem pochówku także dla innego jezuity TOMASZA MŁODZIANOWSKIEGO (1622 -1686).
Żył za czasów panowania króla Jana III Sobieskiego i cieszył się u niego wyjątkowymi względami.
W 1649 r. zgłosił się na misje do Persji, gdzie w ówczesnej stolicy ISFAHANIE, jezuici mieli placówkę misyjną założoną rok wcześniej przez królową LUDWIKĘ MARIĘ GONZAGĘ (1611 - 1677).
Ale mimo, że był poliglotą nie opanował dostatecznie języka perskiego i zawrócił do Damaszku i Ziemi Świętej.
O jego pobycie w Jerozolimie i Libanie opowiada historyk PIOTR BOROŃ - autor książki "KU JEROZOLIMIE. POLSCY PIELGRZYMI DO ZIEMI ŚWIĘTEJ"
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
Licząca dziś 3 i pół tysiąca mieszkańców SUŁOSZOWA jest siedzibą gminy w powiecie krakowskim.
To jedna z najdłuższych w Polsce wsi - ulicówek – rozciąga się na długości ok. 9 km wzdłuż drogi nr 733 Sieniczno - Wesoła k.Słomnik
Od połowy XIX w. mieszkała tam rodzina ROSIÓW. W XX w, także KAZIMIERZ ROŚ (1932 – 1986).
Był pierwszym we wsi, który edukację zakończył uzyskaniem doktoratu na Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie.
Jego praca doktorska "DZIEJE SUŁOSZOWEJ (1315 - 1945) została wydana pośmiertnie przez rodzinę.
Kustoszem pamięci o swym ojcu jest ZBIGNIEW ROŚ, emerytowany nauczyciel, regionalista, dziś mieszkaniec ŻURADY.
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
W 1847 r. we LWOWIE urodził się TADEUSZ BROWICZ (zm. 1928) - przyszły anatomopatolog, a mówiąc językiem współczesnym patomorfolog, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Z tą uczelnią związał całe swoje zawodowe życie.
Pracę naukową rozpoczął od asystentury u prof. ALFREDA BIESIADECKIEGO (1839 - 1889) w Zakładzie Patologiczno - Anatomicznym UJ.
Jak potem rozwijała się jego kariera, czym są tak zwane komórki Browicza - Kupffera? - wyjaśnia historyk medycyny prof. RYSZARD WITOLD GRYGLEWSKI - kierownik Katedry Historii Medycyny Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum.
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
Wynalazca i przedsiębiorca IGNACY ŁUKASIEWICZ (1822 – 1882) był wynalazcą lampy naftowej.
Dzień 31 lipca 1853 roku jest symboliczną, oficjalną datą narodzin przemysłu naftowego w Polsce.
Wtedy to, po raz pierwszy zastosowano w praktyce oświetlenie naftowe podczas pilnej nocnej operacji w szpitalu powszechnym na lwowskim ŁYCZAKOWIE.
Na początku roku 1854 Łukasiewicz przeniósł się do GORLIC, aby być bliżej terenów roponośnych. W tym roku w gorlickiej dzielnicy ZAWODZIE, na skrzyżowaniu ulic Węgierskiej i Kościuszki zapłonęła pierwsza na świecie uliczna lampa naftowa.
Ale Ignacy Łukasieicz był także przedsiębiorcą i wraz z TYTUSEM TRZECIELSKIM (1811 - 1878) oraz KAROLEM KLOBASSĄ - ZRENCKIM (1823 - 1886) założył kopalnię ropy naftowej w BÓBRCE koło Krosna.
Dziś jest to Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego, którego patronem jest Ignacy Łukasiewicz.
Ceniony popularyzator wiedzy naukowej prof. RYSZARD TADEUSIEWICZ z Akademii Górniczo - Hutniczej przypomina czasy narodzin polskiego przemysłu naftowego w II połowie XIX w. w Galicji.
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
ADAM MICKIEWICZ (ur, 1799) zmarł w KONSTANTYNOPOLU (dziś Stambuł) 26.11. 1855 r. w kamienicy przy ulicy Słodkich Migdałów 23 (dziś Tatli Badem Sokak 23).
W 1955 roku, w stulecie śmierci wieszcza, otwarto tam ekspozycję. W podziemiach budynku urządzono symboliczną kryptę poety, z krzyżem i płytą nagrobną.
Na wieczny spoczynek Wieszcza wybrano Cmentarz Les Champeaux w podparyskiej miejscowości Montmorency, gdzie został pochowany 21.01 1856 r.
Ale po 34 latach staraniem Polaków z Galicji został ekshumowany i uroczyście pochowany w Katedrze na Wawelu. 4 lipca 1890 r. w Krakowie odbył się drugi pogrzeb Adama Mickiewicza nazywany „narodowym” .
W idee powrotu z Francji prochów Adama Mickiewicza do Krakowa od samego początku zaangażowany był pochodzący z Andrychowa DAMAZY MIŚKO (1865 – 1894), student Uniwersytetu Jagiellońskiego i działacz Czytelni Akademickiej.
Jego ciekawy i tajemniczy życiorys przedstawia andrychowska regionalistka JADWIGA JANUS, autorka wielu publikacji o Andrychowie i Ziemi Andrychowskiej.
Posłuchaj!
Artykuł Jadwigi Janus "Damazy Miśko z Andrychowa. Jak po prochy Adama Mickiewicza się udał" znalazł się w II tomie materiałów z seminarium historycznego "LUDZIE, MIEJSCA PRZEDMIOTY,DOKUMENTY I OPOWIASTKI".
