ZAGADKA REGIONALNA (16.08)
Przed 107. laty w nocy z 16 na 17 sierpnia 1919 r. wybuchło I Powstanie Śląskie.
Objęło powiaty katowicki, pszczyński, rybnicki, lubliniecki, tarnogórski oraz część raciborskiego.
Zaangażowanie militarne w wojnę z Rosją sowiecką uniemożliwiło polskiemu rządowi poparcie tego powstania.
Dlatego zakończyło się przegraną i ucieczką powstańców przed represjami na teren Polski.
Naczelnym dowódcą Powstania był urodzony w 1891 r. w DZIERGOWICACH koło Koźla, Komendant Główny Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska.
Zmarł w 1937 r. podczas urlopu w MARCINKOWICACH koło Nowego Sącza.
Proszę podać jego imię i nazwisko.
ADRES INTERNETOWY: regionalne@radiokrakow.pl
do godz. 7.30 dnia 16.08. 2026 r.
UPOMINKI:
album Wojciecha Skrodzkiego "POLSKA SZTUKA RELIGIJNA 1900 - 1945"
"WIELKA KSIĘGA FRASZKO TERAPII" Marcina Urbana (tom II)
album poetycki "RYTMY I SZEPTY" wiersze Krystyny Olchawy z rysunkami Wincentego Kućmy
książka Marka Budzisza "OBYWATELSKA ARMIA RZECZPOSPOLITEJ. Ani branka ani służba"
książka Romualda Jakuba Weksler - Waszkinel "LIŚĆ I DRZEWO. Powrót do wiary przodków"
Najbardziej znanym Dębiczaninem jest światowej sławy kompozytor i dyrygent KRZYSZTOF PENDERECKI (zm. 2020)
Kojarzony z Krakowem i Lusławicami, patron krakowskiej Akademii Muzycznej, urodził się 23.11. 1933 r. w DĘBICY i tam uzyskał świadectwo maturalne.
Pamięć o tym wybitnym absolwencie pielęgnuje szkolne muzeum przy I Liceum Ogólnokształcącym im. króla Władysława Jagiełły.
Mistrz odwiedził swą dawną szkołę w rocznicę 50. lecia matury.
Ale to nie jedyny w Dębicy dowód pamięci i dumy z wybitnego krajana.
Mówi o nich historyk MACIEJ MAŁOZIĘĆ, zastępca burmistrza Dębicy oraz przedstawia dzieje patriotycznej rodziny BERGERÓW, przodków profesora Krzysztofa Pendereckiego.
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
FRANCISZEK LEŚNIAK, urodzony w 1953 r. STRONIU w gminie ŁUKOWICA, jest historykiem, który naukową karierę od stopnia magistra po tytuł profesora zwyczajnego związał z krakowską Wyższą Szkołą Pedagogiczną (dziś Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej - UKEN).
W badaniach naukowych zajmuje się między innymi historią regionalną, dziejami miast i miasteczek.
Dopiero niedawno ujawnił, że w młodości pisał wiersze.
Te z lat 1969 - 1980 znalazły się w wydanym niedawno debiutanckim tomie poezji "ILE RAZY PRÓBOWAŁEM CIĘ WIOSKO OPISAĆ".
Analizuje je historyk literatury i krytyk literacki prof. BOLESŁAW FARON, który wraz z Franciszkiem Leśniakiem współredagował naukowe pismo regionalne "ROCZNIK SĄDECKI".
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
DĄBRY to las w przysiółku RZEPIENNIKA STRZYŻEWSKIEGO o tej samej nazwie.
W czasie II wojny światowej wydarzyły się w nim dwie tragedie.
11.08 1942 r. w lesie Dąbry Niemcy rozstrzelali 364 Żydów z Rzepiennika i okolicznych miejscowości.
Po wojnie w miejscu egzekucji i zbiorowej mogiły ustawiono pomnik z Gwiazdą Dawida i napisami w językach hebrajskim i polskim o treści: "Ku pamięci 364 ofiar pomordowanych przez zbirów Niemieckich. Za komitet Gorlicki J. Peller"
Kolejna tragedia wydarzyła się w lesie Dąbry 17.10.1944 roku, kiedy na skutek zdrady, w walce z Niemcami poległo 18 partyzantów oddziału "Regina II" (d-ca mjr Zdzisław Bossowski ps. "Kajetan"), wydzielonego z III kompanii batalionu AK "Barbara".
Żołnierski cmentarz znajduje się obok drogi, którą prowadzi niebieski szlak turystyczny z Rzepiennika Strzyżewskiego do Ciężkowic.
Opowiada o tym przewodnik i regionalista gorlicki ANDRZEJ PIECUCH.
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
Rodzinne strony MICHAŁA KOZIOŁA to wieś ŻUKOWICE NOWE, w gminie LISIA GÓRA. To gniazdo jego rodziny.
Dziś wspomina z nostalgią dawny krajobraz podtarnowskich wsi, w których stałym elementem krajobrazu były stawy, obrośnięte drzewami, z reguły olchami.
Stawy stanowiły ważny element lokalnej gospodarki wodnej.
Zakładane od II połowy XIX w., dzieliły się według publikacji dr FERDYNAND WILKOSZA z 1909 r. na stawy: wiejskie, gminne, polowe, łąkowe, leśne oraz stawki obok obór oraz przy młynach i fabrykach.
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
Na jego życiorysie można sobie powtórzyć historię odzyskania niepodległości przez Polskę i lata walk o jej granice po I wojnie światowej.
ROMAN MIODOŃSKI urodził się w Żywcu w 1897 r. Od 1912 r. związany był z żywieckim harcerstwem.
Gdy wybuchła I wojna zgłosił się do Kompanii Sokołów, potem został legionistą II Brygady, w 1919 r. walczył z Ukraińcami i bronił południowej granicy przed Czechami.
Uczestniczył w wojnie polsko - bolszewickiej, a w 1921 r. wspomagał III Powstanie Śląskie walcząc na linii Kanału Gliwickiego.
W czasie II wojny działał w konspiracji w Związku Walki Zbrojnej, a potem w Armii Krajowej prowadząc nasłuch i zdobywając potrzebne informacje.
Roman Miodoński zmarł w Żywcu w 1965 r. Jego grób na cmentarzu parafialnym, pw. Przemienienia Pańskiego przy ul. Komonieckiego został oznaczony przez IPN znakiem pamięci „Tobie, Polsko”.
Tego żołnierza Polski Niepodległej przypomina regionalista MIROSŁAW MIODOŃSKI, redaktor naczelny rocznika "GRONIE", wydawanego przez Towarzystwo Miłośników Ziemi Żywieckiej.
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
Zmarły przed 9. laty (20.08. 2017) JERZY LEŚNIAK był nowosądeckim publicystą i regionalistą, autorem między innymi dwutomowej "PANORAMY SPORTU SĄDECKIEGO".
Opisał w niej występ na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich w Cortina d"Ampezzo w styczniu 1956 r. czwórki bobsleistów z Nowego Sącza, tak zwanej" kwadrygi z ulicy Jagiellońskiej".
Tworzyli ją JÓZEF SZYMAŃSKI (1926 - 2016 ), ALEKSANDER HABELA (1933 - 2015), JERZY OLESIAK (1930 – 2012) oraz STEFAN CIAPAŁA (1922 – 1989).
Choć medali nie zdobyli, ale zostali zapamiętani przez uczestników olimpijskich zmagań.
Posłuchaj archiwalnej rozmowy z Jerzym Leśniakiem z 2006 r.
Posłuchaj wypowiedzi
