ZAGADKA REGIONALNA (13.02)
Astronom, matematyk i geodeta.
Urodził się 140 lat temu, 13 lutego 1882 r. w WARSZAWIE .
W maju 1918 roku został zaproszony przez władze Uniwersytetu Jagiellońskiego do objęcia stanowiska profesora astronomii. Objął to stanowisko już w niepodległej Polsce, w marcu 1919 roku.
Od tej daty do śmierci, z przerwą w czasie okupacji, był profesorem UJ oraz dyrektorem Obserwatorium Astronomicznego UJ.
W roku 1925 założył kwartalnik naukowy "Acta Astronomica". Do jego największych osiągnięć należy opracowanie w 1925 r. roku krakowianów, czyli specjalnego typu macierzy stosowanych w geodezji oraz mechanice nieba, znacznie ułatwiających obliczenia przy użyciu stosowanych wówczas ręcznych arytmometrów.
W 1927 r. wynalazł chronokinematograf do precyzyjnej obserwacji całkowitych zaćmień Słońca.
W końcowym okresie życia zajmował się też pionierskimi pracami w dziedzinie radioastronomii.
W roku 1953 uzyskał pozwolenie na zaadaptowanie dawnego austriackiego fortu (FORT SKAŁA) na podmiejską stację obserwacyjną . Obecnie znajduje się tam główna siedziba krakowskiego obserwatorium.
Zmarł w 1954 r. w Krakowie i spoczął w Krypcie Zasłużonych na SKAŁCE.
Proszę podać jego imię i nazwisko.
ADRES INTERNETOWY: regionalne@radiokrakow.pl
do godz. 7.30 dnia 13.02. 2022 r.
UPOMINKI:
płyta CD ANTONIEGO KRUPY "Więc wędrowałeś tak…"
płyta CD ALEKSANDRA HORTENSJA DĄBEK gra utwory R. Schumanna i F. Chopina
informator turystyczny „BESKID WYSPOWY” wraz z mapą
2 tomiki poezji OLGERDA DZIECHCIARZA "Reperkusje. Symfonia wierszy żałosnych".
Niektórym wystarczy powiedzieć "Miasteczko", innym potrzebna jest podpowiedź " smutnawe Sorrento" i już wiadomo, że chodzi o KRZESZOWICE - te, które widział i opisywał zmarły 26.06. 1996 r. STANISŁAW CZYCZ , poeta i prozaik, twórca kultowy, niedoceniony, a jednak podziwiany.
W swych utworach umieszczał akcję w wyraźnie nazwanych miejscowościach. Z jednym tylko wyjątkiem - ukochanego miejsca urodzenia, tak często przywoływanego, sercem i krajobrazem - Krzeszowic. Ta nazwa nie istniała, była swoistym sacrum. Istniało tylko Miasteczko lub smutnawe Sorrento.
Dla starszego pokolenia krzeszowiczan dokładnie wiadomo, kto to Ostinato, Wódz, Ataman, Paganini, Gioconda, Primavera, Pedit.
Wielu z dumą przyznawało się do tych pseudonimów, a żyjący bohaterowie opowiadań Stanisława Czycza wciąż go wspominają.
"OPOWIADANIA KRZESZOWICKIE" - to tom prozy Stanisława Czycza, który zbiera utwory z książek "Nim zajdzie księżyc" (1968, 1970) oraz "Nie wiem co ci powiedzieć" (1983), z dodatkiem tekstu "Kolędnicy" z „Życia Literackiego” z 1965 r. oraz niedrukowanego "Opowiadania turystycznego" pisanego na konkurs „Magazynu Turystycznego Światowid”.
Dodatkowo w książce zamieszczono teksty krytyczne, w tym artykuł "MAGIA MIEJSCA W PROZIE STANISŁAWA CZYCZA" .
Jego autorką jest emerytowana polonistka Liceum Ogólnokształcącego w Krzeszowicach MARIA OSTROWSKA, która wspomina " chłopców z Miasteczka", osoby obdarzone pseudonimami przez Stanisława Czycza.
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
JÓZEF NIEWDANA jest emerytowanym głównym inżynierem, hydrogeologiem, Zakładów Górniczo Hutniczych "BOLESŁAW" w BUKOWNIE.
W Wigilię 2020 r. zakończyła pracę Kopalnia "Olkusz Pomorzany", która wydobywała rudy cynku i ołowiu.
Była ostatnią tego typu kopalnią w Polsce.
Pan Józef fakt ten przyjął ze wzruszeniem, ale i zrozumieniem, bo złoża, eksploatowane od XII w. (z różną intensywnością), zostały wyczerpane.
Teraz jako Prezes Stowarzyszenia "SZANSA BIAŁEJ PRZEMSZY" zamierza kontynuować działalność wydawniczą popularyzującą tradycje górnicze na ZIEMI OLKUSKIEJ.
Wraz z zespołem przystępuje do prac nad dwutomową monografią poświęconą temu tematowi.
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
JÓZEF CITAK (1921- 2001) urodził się w BARCICACH koło Starego Sącza, a rzeźbić zaczął dość późno, bo w 1964 r. kiedy mieszkał już w KRYNICY ZDROJU.
Ten ludowy artysta był znajomym Nikifora, twórcą świątków, figurek jasełkowych i pamiątek.
Krążyła o nim fraszka Jana Sztaudyngera: „No cóż, bierz nóż i twórz, bo a nuż!”.
O Józefie Citaku informuje historyk BARBARA RUCKA z Muzeum Regionalnego Państwa Muszyńskiego, które w swej kolekcji ma rzeźbę Józefa Citaka "MAMUNA MUSZYŃSKA PIORĄCA BIELIZNĘ".
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
Gorlicki regionalista i przewodnik ANDRZEJ PIECUCH przybliża historię wsi MĘCINA WIELKA leżącej w gminie SĘKOWA.
Założona została już w 1325 r.
Potem w wyniku walk na pograniczu polsko - węgierskim okolica wyludniła się i w XVI w. lokowano Męcinę po raz drugi na prawie wołoskim.
Po zwycięstwie pod WIEDNIEM w 1683 r. król Jan III Sobieski nadał zasłużonym w bojach rycerzom ziemie z prawem zbierania "tłuszczu".
Od tego czasu zapewne zaczęły powstawać pierwsze studnie ropne, choć rozkwit wydobycia ropy naftowej nastąpił w II połowie XIX w.
Posłuchaj!
Posłuchaj wypowiedzi
