Andrzej Wajda jest powszechnie kojarzony przede wszystkim z kinem, ale jego dorobek teatralny okazał się równie istotną częścią jego twórczości. Teatr Wajdy stał się przestrzenią dialogu z literaturą, historią i współczesnością, a także miejscem, w którym reżyser mógł w sposób bardzo bezpośredni – nie tak jak w filmie – konfrontować się z publicznością.
Wajda debiutował w teatrze w latach 50., i z czasem stał się jednym z najważniejszych polskich reżyserów scenicznych. Pracował w różnych teatrach, ale to w Starym Teatrze w Krakowie zrealizował wiele wybitnych przedstawień, które weszły do historii teatru polskiego. Szczególne miejsce w jego twórczości zajmowały dramaty polskie – zwłaszcza inscenizacje utworów Adama Mickiewicza, takich jak „Dziady”, oraz Stanisława Wyspiańskiego, m.in. „Wesele” czy „Noc listopadowa”. Ale nie stronił też od klasyki np. od Szekspira. Aż cztery razy sięgnął po „Hamleta” rozprawiając się z tym tematem na różne sposoby. Sam fakt, że w tytułowej roli obsadził m.in. Jerzego Stuhra a później po latach Teresę Budzisz-Krzyżanowską, pokazuje jak różne miał podejście do tego samego tytułu.
Wajda odczytywał teksty dramatów na nowo, wydobywając z nich aktualne sensy polityczne i egzystencjalne. Jego spektakle stawały się wydarzeniami artystycznymi i społecznymi, komentującymi sytuację Polski w danym momencie historycznym. Plastycznie patrzył na swój teatr, niczym na piękny, wymowny kadr. Po obejrzeniu jego „Nocy listopadowej” wystawionej w Starym Teatrze Konrad Swinarski powiedział: „Takie slajdy Andrzeja Wajdy. Ale trzy razy się popłakałem”.
W drugim odcinku cyklu audycji Radia Kraków „Lekcje Andrzeja Wajdy” rozpoczynamy wędrówkę po teatrze Mistrza. Rozpoczynamy od „Biesów” Dostojewskiego, zrealizowanych w Starym Teatrze. Bo właśnie w lutym, 1971 roku, czyli 55 lat temu rozpoczęły się próby do tego przedstawienia. Premiera odbyła się 29 kwietnia tego samego roku.
„Biesy” okazały się przełomem artystycznym dla Wajdy, dla jego aktorów, a także najgłośniejszym dokonaniem Starego Teatru, o tym się mówiło w całej Polsce. Na scenie Starego Teatru grane były do 1984, czyli przez 13 lat. Równocześnie spektakl był zapraszany na festiwale teatralne na świecie, był przedstawiany w Londynie (już w 1972 roku!), potem w Zurychu, Berlinie, Weimarze, Genui, Mediolanie, Turynie, Amsterdamie i Angers.
O fenomenie „Biesów” i teatralnym świecie Andrzeja Wajdy będzie mówić Maria Malatyńska, która uczestniczyła we wszystkich próbach do tego przedstawienia, pisząc dziennik „Biesów”. Zadam jej wiele pytań, np. jak wyglądały próby? W jaki sposób Wajda prowadził zespół? Dlaczego doszło do buntu aktorów? O tym wszystkim w drugim odcinku audycji „Lekcje Andrzeja Wajdy” zatytułowanym „Biesy. Teatr Andrzeja Wajdy”. Zapraszamy!
Agnieszka Malatyńska-Stankiewicz
Radio Kraków, poniedziałek, 23.02.26, godz. 21.05 „Lekcje Andrzeja Wajdy” #2
