„Muzyka nie może przeszkadzać obrazowi”, „Komponując trzeba umieć ponieść ryzyko i być gotowym na porażkę” albo „Komponowanie, to stworzenie czegoś oryginalnego z powszechnie dostępnych i znanych materiałów” – Ennio Morricone, legenda muzyki filmowej wypowiada te słowa, jak i wiele innych ciekawych stwierdzeń mogących być drogowskazem na wielu twórców, w filmie wyreżyserowanym przez jego syna Giovanniego Morricone. Dokument „Ku pamięci Ennio Morricone” pojawił się na platformie arte.tv. To dobry moment by posłuchać słów Mistrza i jego najbardziej popularnych filmowych tematów i to pod jego batutą, zwłaszcza że we wtorek, 6 października, mijają trzy miesiące od śmierci tego niezwykłego kompozytora.
Prezentowany film nie jest wcale nowy, pochodzi z 2005 roku. Ale jest to film szczególny, bo jest opowieścią dziecka gwiazdy. Stwarza to wiele możliwości, bo przecież dziecko świetnie zna swojego rodzica, ale też budzi pewien niepokój. Można mieć przecież wątpliwości, czy – syn słynnego ojca – będzie chciał jedynie ugruntować dobry wizerunek taty, czy jednak zdecyduje się pokazać prawdę o człowieku, jego zmaganie się z materią muzyczną, z życiem zawodowym, ze światem filmowym, a także z życiem codziennym.
Powszechnie wiadomo, że życie zawodowe najbardziej znanych i poważanych twórców jest niezwykle ciekawe. Takie historie jak np. pokonywanie trudności, pójście na kompromis artystyczny, czy wyznaczanie granic tego kompromisu, nawet gdy będzie trzeba za to zapłacić popularnością i stratą dużych pieniędzy, najlepiej charakteryzują człowieka. Dla mnie zawsze najciekawsze w odkrywaniu osobowości artysty jest poznanie w jaki sposób podejmuje zawodowe decyzje, na ile pozwala sobie na ryzyko i jak potrafi przekonać innych do swoich wizji.
Ale reżyser Giovanni Morricone uciekł przed tak rozumianym tematem, bo jego film jest zapisem koncertu pod batutą ojca, z małymi fragmentami wypowiedzi kompozytora pomiędzy utworami. Z jednej strony dobre rozwiązanie, bo przecież muzyka jest najważniejsza, zwłaszcza interpretowana przez twórcę i ona sama w sobie stanowi największą wartość, a z drugiej strony jednak żal, że zbyt mało Ennio Morricone opowiada o swoim życiu, a jeżeli mówi, to bardzo ogólnie, wręcz powierzchownie. Aż chciałby się, aby padły odpowiedzi na pytania, które niestety nie zostały zadane.
Na przykład kompozytor wspomina, że parę razy zdarzyło mu się zrezygnować ze współpracy z reżyserami, czasem bardzo uznanymi. Zrezygnował, bo nie dogadywał się z nimi, bo oni mieli swoją wizję muzyki, której on po prostu nie czuł i nie potrafił skomponować. I takie stwierdzenie otwiera wielkie pole do rozmowy, której w tym filmie nie ma – właśnie o granice kompromisu. A także o ryzyko, bo łatwiej odmawiać, gdy jest się uznanym twórcą i przebiera się w zamówieniach, trudniej gdy ma się 30 lat i dopiero się stoi na początku zawodowej drogi.
Ennio Morricone mówi, że zawsze starał się dodać do każdej kompozycji swoją osobowość, dodać coś od siebie, coś charakterystycznego tylko dla niego. Docenili to, i twórcy filmowi, i publiczność; bo ta muzyka jest po prostu szczera, przez to nadal wzrusza. Najlepiej o tym świadczą fakty: Ennio Morricone napisał ścieżkę dźwiękową do ponad 500 filmów i sprzedał ponad 70 mln płyt. Dostał dwa Oscary: w 2007 roku honorowego za całokształt i w 2016 roku za muzykę do filmu „Nienawistna ósemka” (reż. Quentin Tarantino).
Ennio Morricone pochodził z muzycznej rodziny. Jego ojciec był trębaczem i taką też drogę zawodową obrał dla swojego syna. Kompozytor wspomina w filmie, że miał sześć lat gdy poznał klucz wiolinowy i od tego wszystko się zaczęło: najpierw nauka u ojca, potem w Akademii św. Cecylii (zresztą patronki muzyki). Pierwsza była trąbka, grał na niej w czasie wojny, właściwie dzięki niej przetrwał, bo za grę otrzymywał jedzenie i papierosy. Za Niemców – jak mówi – grał w elitarnych klubach dla żołnierzy, za Amerykanów w hotelu. Potem grywał w różnych zespołach, zajmując się jednocześnie aranżacją.
Karierę filmową zaczynał jako tzw. cień, pisząc motywy, poprawiając partytury i aranżując pod nazwiskami swoich pracodawców. Jako kompozytor filmowy zadebiutował filmem „Faszysta” w 1961 roku. Ale dopiero współpraca z reżyserem Sergio Leone (kolegą szkolnym, z podstawówki św. Jana w Rzymie) przy spaghetti westernach uczynił go sławnym, zwłaszcza motyw z filmu „Dobry, zły i brzydki”. Morricone skomponował także popularne piosenki, dla takich artystów jak: Gianni Morandi, Paul Anka (m.in. piosenka „Ogni Volta”, napisana na festiwal w San Remo w 1964 roku, sprzedana w nakładzie 3 mln płyt), Amii Stewart, Milva, Mireille Mathieu, Demis Roussos (np. „I Like The World”).
Zapominamy, że Morricone napisał także wiele muzyki klasycznej. Nawet w filmie podkreśla, że jego kariera toczyła się dwutorowo, mówi: „pisałem nie tylko muzykę absolutną, ale też filmową, czyli użytkową”. Ironią losu jest fakt, że powszechnie jest znany właśnie z tej muzyki użytkowej, a muzyka absolutna, czyli koncertowa pozostaje nieznana, choć Morricone ma w swoim dorobku utwory m.in. wokalno-instrumentalne, koncerty, muzykę baletową.
W latach 60. i 70. był także związany z Gruppo di Improvvisazione di Nuova Consonanza, tworząc z innymi kompozytorami formację artystów wykonujących i nagrywających improwizowaną w dużej mierze muzykę awangardową .
W filmie Ennio Morricone dyryguje chórem i orkiestrą Bawarskiego Radia w Monachium, a w partii solowej występuje sopranistka Susanna Rigacci. Można usłyszeć jak kompozytor interpretuje najpiękniejsze fragmenty ścieżki dźwiękowej z takich filmów jak: „Cinema Paradiso”, „Pewnego razu na Dzikim Zachodzie”, „Nietykalni”, „Misja”, „Dobry, zły i brzydki”.
I jest to wspaniała muzyka. O jej potędze najlepiej świadczy fakt, że niektórych filmów już kompletnie nie pamiętamy, a muzyka jest nam ciągle bliska.
