Abstrakcyjne kostiumy akcentujące geometrię; ruch wychodzący z klasyki, a także już ten nowy, będący często skutkiem ograniczeń tancerzy uwięzionych w kubistycznych formach; awangardowa muzyka Hansa Joachima Hesposa; niezwykła żonglerka formą, kolorem, światłem i cieniem – tak wyglądała rekonstrukcja słynnego baletu triadycznego z 1922 roku Oskara Schlemmera. Baletu, który był eksperymentem niemieckiego awangardzisty związanego ze znaną szkołą Bauhausu. I baletu, który wszedł do historii sztuki tak mocno, że ciągle jest inspiracją dla kolejnych pokoleń twórców.
Długo czekałam na ten spektakl. Można było o nim wiele przeczytać, a także zobaczyć jego fragmenty w Internecie. Wczoraj, 20 października, w sali teatralnej Centrum Kongresowego ICE, w Krakowie za sprawą Cricoteki oraz Domu Norymberskiego, Goethe Instytutu i KBF-u wystąpił Bayerisches Staatsballett z Monachium, który przedstawił rekonstrukcję pochodzącą z 2014 roku baletu triadycznego Oskara Schlemmera. Odtworzenia dokonał Gerhard Bohner we współpracy z Akademie der Künste w Berlinie w ramach projektu niemieckiej fundacji Tanzfonds, zajmującej się odkrywaniem po latach ważnych spektakli dla historii baletu i teatru tańca. Przedstawienie zaskoczyło nowoczesnością, zwłaszcza, że od prapremiery minęło prawie sto lat. Wywołało także kuluarowe rozmowy, na ile założenie artystyczne Schlemmera zostało w tym spektaklu odczytane i zrealizowane. Jak wiadomo wszystkie rekonstrukcje są jedynie próbą dotarcia do sedna. Zaprezentowana w Krakowie propozycja wydaje się być niezwykle udana. Fascynuje, zachwyca, zadziwia i wzbudza wielkie emocje i na pewno nie pozostawia nikogo obojętnym.
Zmarły w 1943 roku Oskar Schlemmer, niemiecki malarz, plastyk, tancerz, choreograf, reżyser i pedagog, uważany za jednego z najważniejszych twórców europejskiej awangardy XX wieku, w latach 1921 1929 był związany z Bauhausem, uczelnią artystyczno-rzemieślniczą założoną przez Waltera Gropiusa, która miała ogromny wpływ na kształtowanie się współczesnej sztuki i rzemiosła. To właśnie założenia tej uczelni, choć działała ona raptem kilkanaście lat widoczne są do dziś, m.in. w architekturze, czy we wzornictwie przemysłowym. Trzeba pamiętać, że wówczas rewolucja przemysłowa i seryjna produkcja spowodowała ogromne zapotrzebowanie na artystów, którzy potrafiliby projektować prosto, funkcjonalnie a jednocześnie pięknie. Bauhaus był odpowiedzią na to zapotrzebowanie.
Przez siedem lat Oskar Schlemmer kierował pracownią teatralną uczelni. Jego balet triadyczny, który jest jego podsumowaniem postawy artystycznej, realizował interdyscyplinarne założenia twórców Bauhausu. Nie niósł w sobie narracji i był pokazem wielu luźno zestawionych ze sobą scen. Jego prapremiera odbyła się z 1922 roku w Teatrze Württemberskim w Stuttgarcie. Balet miał być prezentowany w latach 30. w Nowym Jorku w ramach wystawy o Bauhausie, ale do tej prezentacji nie doszło. Nawet 9 kostiumów ( z 18) zostało już wysłanych do USA. I te 9 kostiumów się uratowało, reszta przepadła w czasie wojny. Odtworzenie baletu było możliwe więc dzięki zachowanym kostiumom, zdjęciom pokazującym poszczególne sceny, notatkom – podobno bardzo precyzyjnym – Schlemmera, a także recenzjom. Niestety nie zachowały się filmy, które na pewno dałyby precyzyjną odpowiedź na temat ruchu. Bo ruch zawsze w rekonstrukcjach będzie pozostawał pod znakiem zapytania.
Spektakl sprawił duże wrażenie. Trudno się dziwić. Pod względem plastycznym można tu odnaleźć wszystko, co jest charakterystyczne dla tej epoki. Przede wszystkim formy kubistyczne, czy nawiązania do komedii dell’arte. Czuć tu estetykę Georgesa Braque’a Fernanda Legera czy Pabla Picassa. Zdecydowanie dla mnie najciekawsze były postacie męskie, bardzo różnorodne, niczym kubistyczne rzeźby, marionety, pajace czy nawet maszyny. Często asymetryczne o bardzo fantazyjnych kształtach i kolorach. Z materiałów, z których zrobione były kostiumy, warto wyróżnić, m.in. drewno, druty, masy plastyczne, plastik, gumy. Prezentowana w przedstawionej inscenizacji muzyka blisko 80-letniego Hansa Joachima Hesposa nawiązuje do awangardy lat 60. Pełno w niej aleatoryzmu czy klasterowych brzmień.
Pod względem ruchu balet ten wydaje się pokazywać moment przejścia od klasyki do nowoczesności. Nie jest to już klasyka, choć artyści w niektórych scenach tańczą na pointach i prezentowane są poszczególne pozycje z baletu klasycznego. Nie jest to także jeszcze pełna nowoczesność ruchu, bo ruch raczej wynika z ograniczeń kostiumu. Trudno przecież tańczyć ubranym np. w drewniane płaszczyzny. Ciekawe, zwłaszcza, że ówczesna publiczność dobrze już znała osiągnięcia Baletów Rosyjskich Diagilewa, czy Baletów Szwedzkich.
Piękny spektakl, będący przykładem historycznej nowoczesności, czasów kiedy rodziła się sztuka nowa. Warto zobaczyć! Dziś, w sobotę 21 października o godz. 19 zostanie w ICE pokazany po raz drugi. Jest jeszcze szansa.
